A PHP Error was encountered

Severity: Notice

Message: Only variable references should be returned by reference

Filename: core/Common.php

Line Number: 257

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: core/Security.php

Line Number: 188

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: libraries/Session.php

Line Number: 672

BIO Magazine - Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι και γιατροί Η συμβολή τους στην Ιατρική ηθική και δεοντολογία Δεκέμβριος 2015
Δεκέμβριος 2015 No38

BIO Ethics

Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι και γιατροί  Η συμβολή τους στην Ιατρική ηθική και δεοντολογία
Αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι και γιατροί Η συμβολή τους στην Ιατρική ηθική και δεοντολογία

Η γέννηση της φιλοσοφίας και της Ιατρικής ξεκίνησε από τις Ελληνικές αποικίες της τότε Ελληνικής Αυτοκρατορίας που εκτείνονταν από την Ανατολική στη Δυτική Μεσόγειο δηλ. τη Μικρά Ασία, τη Σικελία και τη Νότιο Ιταλία (Μεγάλη Ελλάδα) κατά τον 7ο αι. π.Χ.  Οι περιοχές αυτές προτιμήθηκαν από τους Έλληνες μετανάστες λόγω του ευνοϊκού κλίματος και του πλούτου της περιοχής αλλά κι ως σταυροδρόμι επικοινωνίας και επαφών με ξένους λαούς με διαφορετικούς πολιτισμούς και νοοτροπίες.  Αυτή η μείξη των διαφόρων φυλών παρήγαγε κατά την άποψη ορισμένων ερευνητών ένα ισχυρό βιολογικό και πνευματικό μείγμα ανθρώπων, ώστε να ανοίξουν νέους ορίζοντες με νέες δυνατότητες στον τρόπο σκέψης που να βασίζεται στην παρατήρηση και την εμπειρία.

Η Ιωνική σχολή της Μιλήτου είναι η πρώτη φιλοσοφική σχολή που ιδρύθηκε από τον Θαλή τον 7 αι. π.Χ., τον πρώτο από τους επτά σοφούς της Ελλάδος.  Μαζί με τους δύο μαθητές του, Αναξίμανδρο και Αναξιμένη, με την ελευθερία της σκέψης για παρατήρηση και έρευνα συνέβαλαν στην ανάπτυξη της Ιατρικής.  Η σχολή της Μιλήτου θεωρεί τη φύση ως κάτι το ζωντανό και χρειάζεται μελέτη.  Γενικά στον Ελληνικό πολιτισμό υπήρχε ελευθερία σκέψης.

Με αυτές τις αντιλήψεις η Ιατρική απαλλάσσεται από τις μαγικές και ιερατικές δοξασίες.

Στο ίδιο πνεύμα ανάπτυξης της αλήθειας και της παρατήρησης των φυσικών φαινομένων ακολουθούν και οι επιστήμονες (φιλόσοφοι και γιατροί) του 6ου και 5ου αιώνα π.Χ.  Από αυτούς ο Πυθαγόρας, ο Δημοκήδης και ο Αλκμαίων  έζησαν στον Κρότωνα, πόλη της Νότιας Ιταλίας.  Ο Κρότωνας ήταν μεγάλο επιστημονικό κέντρο της εποχής με Σχολή για αθλητές και Ιατρική όπου σπούδασαν οι Δημοκήδης και Αλκμαίων.  

Ο Πυθαγόρας, μαθητής του Θαλή, ήταν ο σημαντικότερος Έλλην φιλόσοφος μαθηματικός και θεωρητικός της μουσικής.  Στη σχολή του ασχολήθηκε όχι μόνο με τη διδασκαλία της συστηματικής φιλοσοφίας αλλά και άλλων επιστημών.  Θεωρούσε ότι η αυστηρή δίαιτα ήταν απαραίτητη για τη σωματική και ψυχική υγεία.

  Ο Δημοκήδης είναι ο πρώτος δημόσιος γιατρός στην αρχαιότητα που υπηρέτησε στην Αίγινα, την Αθήνα και τη Σάμο.  Έκανε την πρώτη εγχείρηση για πάθηση του μαστού στη Βασίλισσα Ατόσσα, γυναίκα του Πέρση Βασιλιά Δαρείου.  Είναι επίσης γνωστός για τους κανόνες ηθικής και δεοντολογίας, για τις σχέσεις γιατρού – αρρώστου καθώς και τον σεβασμό προς τους ομοτέχνους του.

Ο Αλκμαίων ήταν φιλόσοφος και γιατρός.  Πρώτος που ασχολήθηκε με την έρευνα με πειράματα στα ζώα.  Αμφισβήτησε τους Θεούς και την παντοδυναμία τους.  Οι επιστημονικές του θεωρίες επηρέασαν την Ιπποκρατική Ιατρική.

Ο Αναξαγόρας, Ίωνας φιλόσοφος και γιατρός, δίδαξε για 30 χρόνια Φιλοσοφία και Ρητορική στην Αθήνα.  Πίστευε ότι «διανοητικά ο άνθρωπος είναι ανώτερος των υπολοίπων ζώων γιατί έχει χέρια».  Πίστευε ότι «ο νους είναι ένας γενναίος ήρωας που σηκώθηκε ξαφνικά και τακτοποίησε τα πάντα που πριν βρίσκονταν σε αταξία».  Υπήρξε δάσκαλος σημαντικών προσωπικοτήτων της αρχαιότητας, όπως του Περικλή, του Σωκράτη, του Ευριπίδη, του Εμπεδοκλή, του Θουκυδίδη κ.λ.π.  Κατηγορήθηκε για ασέβεια προς τους Θεούς (άθεος) και κατάχρηση.  Γλίτωσε τον θάνατο χάρη στον Περικλή και έφυγε για τη Λάμψακο όπου ίδρυσε σχολή φιλοσοφίας.

Στον 5ο αιώνα π.Χ. στην Αθήνα υπάρχει σημαντική άνθηση της οικονομίας και της επιστήμης και γενικότερα της κοινωνίας και του πολιτισμού.  Την περίοδο αυτή, γνωστή ως «Χρυσός Αιώνας του Περικλή», πραγματοποιήθηκαν πολλά έργα, όπως ο Παρθενώνας.

Έτσι δε θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής, πως αναδείχθηκε την περίοδο αυτή.  Όμως, όπως εύστοχα έχει επισημάνει ο Παστέρ «Η τύχη βοηθάει ΜΟΝΟΝ τα σωστά προετοιμασμένα μυαλά».

Ο Ιπποκράτης 20η γενιά ασκληπιάδων σπούδασε στη γνωστή Ιατρική Σχολή της Κω και η βασική συνεισφορά του περιλαμβάνει:

  1. Αυτονομία της Ιατρικής ως επιστήμης και διαχωρισμός από τη θρησκεία, μαγεία και φιλοσοφία
  2. Συστηματική οργάνωση των Ιατρικών γνώσεων, γραπτών και προφορικών, τον πρόδρομο της σημερινής «Ιατρικής που βασίζεται σε αποδείξεις», γνωστής ως «evidence-based medicine» και
  3. Την αναγνώριση της Ιατρικής ηθικής και δεοντολογίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.  Ο όρκος του Ιπποκράτη είναι διαχρονικός.

Οι τρεις Έλληνες τραγικοί ποιητές Αισχύλος, Σοφοκλής και Ευριπίδης ήταν περίπου σύγχρονοι του Ιπποκράτη.  Και οι τρεις ήταν εξοικειωμένοι με τα θέματα του Ιατρικού γίγνεσθαι της εποχής τους.  Ήταν ανατόμοι της ανθρώπινης ψυχής, γνώστες της ανθρώπινης υπάρξεως και με τις θεατρικές τους παραστάσεις «χειρουργούσαν» την ψυχή και την καρδιά των ανθρώπων.

Τους απασχόλησε η ευθανασία για τις ανίατες παθήσεις.  Προέβλεψαν και τη θερμοκοιτίδα των νεογνών, αφού ο μηρός του Δία χρησίμευσε για να ανανήψει ο πρόωρος τοκετός του Διονύσου.

Ο Ιπποκράτης και ο Σωκράτης είχαν ομοιότητες.  Ο Ιπποκράτης έφερε την Ιατρική από τον ουρανό στη γη, ενώ ο Σωκράτης έφερε την φιλοσοφία από τις ουράνιες κοσμογονικές εικασίες στην καθημερινότητα και στην ηθική της ζωής των ανθρώπων.

Ο Ασκληπιάδης και ο Σωρανός της Μεθοδικής σχολής συνέβαλαν με τις θεραπείες στην Ιατρική ηθική με την ανθρωπιστική προσέγγιση των αρρώστων με ψυχικά νοσήματα.

Ο Γαληνός με τις οδηγίες του προς τους γιατρούς συνέβαλε στην άσκηση της Ιατρικής  με αξιοπρέπεια και καλή συμπεριφορά προς τους αρρώστους και ισότιμη αντιμετώπιση μεταξύ πλουσίων και φτωχών.

Στη Βυζαντινή περίοδο κυριαρχούν οι ιδέες του αλτρουϊσμού και της φιλανθρωπίας που οδήγησαν στην ίδρυση νοσοκομείων.  Για πρώτη φορά εισάγεται η έννοια της πρόνοιας για τους αρρώστους.  Στην Καισάρεια ιδρύεται το πρώτο Νοσοκομείο από τον Άγιο Βασίλειο το 370 π.Χ., το οποίο ονομάστηκε «Βασιλειάδα».

Αν και ο Ιπποκράτης επεδίωξε και χώρισε την Ιατρική και από τη φιλοσοφία, διατήρησε μερικές αρχές τη φιλοσοφικής ηθικής.

Ο Ιπποκράτης δεν έκανε διάκριση στους αρρώστους, είτε ήταν πλούσιοι είτε φτωχοί, είτε ξένοι είτε ντόπιοι, είτε σκλάβοι είτε ελεύθεροι, είτε γυναίκες είτε άνδρες, είτε φίλος είτε εχθρός.  Στο βιβλίο του «Περί ευχσημοσύνης» δίνει συμβουλές στους γιατρούς για τις σχέσεις τους με τους αρρώστους και για το ιατρικό απόρρητο.

Οι Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι άνοιξαν τον δρόμο για την αναζήτηση της αλήθειας, της ελευθερίας, της σκέψης και της παρατήρησης.  Ο Ιπποκράτης και οι Έλληνες γιατροί έδωσαν προτεραιότητα στον κώδικα ηθικής και δεοντολογίας παράλληλα με την ανάπτυξη της επιστημονικής ιατρικής.  Αυτό φαίνεται από τον Ιπποκρατικό όρκο που έχει και σήμερα διαχρονική αξία.

Με την ιατρική ηθική ασχολήθηκαν και οι τρεις Έλληνες τραγικοί ποιητές Αισχύλος, Σοφοκλής και Ευριπίδης, οι ανατόμοι της ανθρώπινης ψυχής, τους οποίους απασχόλησε μέχρι και η ευθανασία για τις ανίατες παθήσεις.

Ο χειρουργός μαζί με την επιστημονική σκέψη έχει και φαντασία.  Μοιάζει με τον καλλιτέχνη και τον φιλόσοφο.  Ο χειρουργός προσπαθεί να μειώσει τον ανθρώπινο πόνο.  Ο γιατρός το σώμα και ο καλλιτέχνης την ψυχή.  Ο ένας χειρουργεί το σώμα ο άλλος την ψυχή …… χωρίς νυστέρι!!!

Σήμερα χάρη στις προόδους της τεχνολογίας, η εξέλιξη της ιατρικής επιστήμης είναι αλματώδης, οι έννοιες της ηθικής και της δεοντολογίας αποκτούν ξεχωριστή σημασία στην άσκηση της ιατρικής.  Χρειάζεται μία ευρύτερη ανθρωπιστική παιδεία του γιατρού που μπορεί να αποκτηθεί μέσω της λογοτεχνίας, της φιλοσοφίας και της τέχνης όπως οι αρχαίοι Έλληνες γιατροί.  Η Χειρουργική είναι η κατ’ εξοχήν ανθρωπιστική επιστήμη. 

Βασίλειος Χρ. Γολεμάτης

Ομότιμος Καθ. Χειρουργικής

Παν/μίου Αθηνών

<< Επιστροφή στην λίστα

© BIO | info@biomagazine.gr

Powered by CreativeWorks