A PHP Error was encountered

Severity: Notice

Message: Only variable references should be returned by reference

Filename: core/Common.php

Line Number: 257

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: core/Security.php

Line Number: 188

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: libraries/Session.php

Line Number: 672

BIO Magazine - Alois Alzheimer Δεκέμβριος 2015
Δεκέμβριος 2015 No38

BIO Biography

Alois Alzheimer
Alois Alzheimer

Γερμανός νευροπαθολόγος και ψυχίατρος, γεννήθηκε στις 14 Ιουνίου 1864, στο Marktbreit, της Βαυαρίας. Ο Alois Alzheimer γεννήθηκε στη μικρή πόλη της Βαυαρίας Marktbreit, όπου ο πατέρας του ήταν συμβολαιογράφος. Σπούδασε στα πανεπιστήμια των Aschaffenburg, Tübingen, Berlin, and Würzburg, όπου αποφοίτησε με πτυχίο ιατρικής το 1887. Την ίδια χρονιά υποστήριξε τη διδακτορική του διατριβή, σχετικά με το κερί που παράγουν οι αδένες του ωτός. Βασίστηκε σε πειραματική έρευνα που διεξαγόταν σε εργαστήριο της Ελβετίας από τον ψυχολόγο και ιστολόγο Rudolf Albert von Kölliker (1817-1905).

Την επόμενη χρονιά το 1888, ο Alzheimer πέρασε 5 μήνες συνοδεύοντας μια ψυχικά άρρωστη γυναίκα σε ένα ταξίδι, πριν ενταχθεί στο προσωπικό του ψυχιατρικού ασύλου της πόλης Frankfurt am Main –η Städtische Irrenanstalt- με επικεφαλή τον Emil Sioli (1852-1922). Εκεί ξεκίνησε την εκπαίδευση του στην ψυχιατρική και αφοσιώθηκε στο μεγάλο ενδιαφέρον του, τη νευροπαθολογία. Ήδη την επόμενη χρονιά ο διακεκριμένος νευρολόγος Franz Nissl (1860-1919) ήρθε να εργαστεί στο ίδιο άσυλο. 

Ο Nissl και ο Alzheimer ξεκίνησαν μια εκτεταμένη έρευνα για την παθολογία του νευρικού συστήματος μελετώντας συγκεκριμένα τη φυσιολογική και παθολογική ανατομία του εγκεφαλικού φλοιού. Η έρευνα αυτή είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική εργασία: «Histologische und histopatologische Arbeiten über die Grosshirnrinde» (Ιστολογική και Ιστοπαθολογική Εργασία Εγκεφαλικού Φλοιού) που δημοσιεύτηκε μεταξύ 1906 και 1918.

Ο Alzheimer επικέντρωσε τις προσπάθειες του σε υλικό από ασθενείς, ενώ ο Nissl φαίνεται πάνω από όλα να έχει κάνει τις πειραματικές μελέτες της αντίδρασης των νευρικών κυττάρων και της ουσίας tigroid μετά από κοπή κατά άξονα. Ο Nissl ήταν ίσως ο πιο καινοτόμος από τους δύο, ο ενεργητικός και επινοητικός ενθουσιασμός που συμπλήρωνε και διαμόρφωνε τις ελλείψεις δυνάμεων του Alzheimer, ενώ διακρινόταν για την προηγμένη τεχνική του σε ιστολογικούς πειραματισμούς. Ο Alzheimer ήταν ο προσεκτικός και αφοσιωμένος εργαζόμενος στο εργαστήριο, που απέδειξε τις παρατηρήσεις ιστολογικά και ήταν γνωστός για το υπέροχο χάρισμα της περιγραφής των μικροσκοπικών ευρημάτων του.

Μια στενή φιλία γεννήθηκε μεταξύ των δύο γιατρών, δούλευαν με τους ασθενείς κατά τη διάρκεια της ημέρας, περνούσαν τα απογεύματα και τα βράδια στο μικροσκόπιο. Το 1895, ο Nissl μετακόμισε στο μεγαλύτερο Γερμανό ψυχίατρο της εποχής, τον Emil Kraepelin, στη Χαϊδελβέργη και αργότερα τον διαδέχτηκε ως επικεφαλής της κλινικής εκεί. Ο Alzheimer διορίστηκε διευθυντής του Irrenanstalt το 1895, συνεχίζοντας την ερευνά του σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, συμπεριλαμβανομένων των κλινικών μελετών του για τη μανιοκατάθλιψη και τη σχιζοφρένεια. 

Το 1902 ο Kraepelin, ο «κορυφαίος της ψυχιατρικής» κάλεσε τον Alzheimer να εργαστεί μαζί του στην πανεπιστημιακή κλινική της Χαϊδελβέργης και έτσι για άλλη μια φορά συνεργάστηκε με το Nissl. Το 1903 ο Alzheimer συνόδεψε τον Kraepelin στην πανεπιστημιακή ψυχιατρική κλινική στο Μόναχο, που εξουσιοδοτήθηκε με εργασίες για τη διαφορική διάγνωση της προοδευτικής παράλυσης. Το 1908 εντάχθηκε στο προσωπικό του Ψυχιατρικού Ινστιτούτου ως συνεργαζόμενος καθηγητής και διαδέχτηκε τον Robert Gaupp ως διευθυντής του εργαστηρίου ανατομίας της κλινικής. Αυτό σύντομα απέκτησε διεθνή φήμη και έγινε ένας τόπος συνάντησης για αρκετούς σημαντικούς ερευνητές, μεταξύ των οποίων ο Ugo Cerletti (1877-1963), ο Hans Gerhardt Creutzfeldt (1885-1964), ο Alfons Maria Jakob (1884-1931), ο Fritz H. Lewy (1885 - 1950), ο F. Lotmar, και ο Gaetano Perusini (1879-1915).

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Μόναχο, ο Alzheimer  περιέγραψε την ασθένεια που έμελλε να φέρει το όνομά του, αλλά αυτήν την περίοδο έκανε επίσης μικροσκοπικές μελέτες και άλλων ασθενειών του νευρικού συστήματος. Περιέγραψε μεταξύ άλλων, τις εγκεφαλικές αλλαγές στην αρτηριοσκλήρυνση και την απώλεια των νευρικών κυττάρων του ραβδωτού σώματος στη χορεία του Huntington. Ο Alzheimer μελέτησε επίσης, αλλαγές του εγκεφάλου στην επιληψία. Μεταξύ άλλων περιέγραψε μια συνολική απώλεια νευρικών κυττάρων στον ιππόκαμπο σε μεγάλο μέρος των επιληπτικών ασθενών. Ήδη από το 1907, σε μια διάλεξη, υποστήριξε ότι η απώλεια νευρικών κυττάρων αρχικά δε θα πρέπει να αποτελεί μέρος της νόσου, την οποία ονόμασε επεισόδιο, αλλά αντίθετα μπορεί να προκληθεί από τα επεισόδια αυτά. Αυτό επιβεβαιώθηκε από μεταγενέστερες έρευνες.

Σε ένα συνέδριο τον Νοέμβριο του 1906 ο Alzheimer περιέγραψε μια παράξενη ασθένεια του εγκεφαλικού φλοιού «eine eigenartige Erkrankung der Hirnrinde» με τα κλινικά και νευροπαθολογικά χαρακτηριστικά της ασθενούς Auguste Deter. 

Ο Alzheimer είχε συναντήσει την Auguste Deter το 1901 στο Städtische Heilanstalt für IRRE und Epileptische (Νοσοκομείο για παράφρονες και επιληπτικούς) στη Φρανκφούρτη. Είχε εισαχθεί στις 25 Νοεμβρίου σε ηλικία μόνο 51 ετών. Όταν πέθανε, σε ηλικία 55 ετών, ο Alzheimer εργαζόταν στο Μόναχο. Όταν έμαθε ότι αυτή πέθανε, ζήτησε από τον προηγούμενο διευθυντή Sioli να έχει πρόσβαση και στα ιατρικά αρχεία και στον εγκέφαλο της Auguste Deter.

Η γυναίκα σιγά- σιγά δεν μπορούσε να φροντίσει τον εαυτό της στο σπίτι και απέρριπτε κάθε προσπάθεια για βοήθεια. Μετά την εισαγωγή της στο νοσοκομείο, τα συμπτώματά της ήταν αποπροσανατολισμός, εξασθενημένη μνήμη, καθώς και προβλήματα στην ανάγνωση και τη γραφή. Τα συμπτώματα σταδιακά επιδεινώθηκαν σε παραισθήσεις και σταδιακή απώλεια των υψηλότερων νοητικών λειτουργιών.

Η παθολογοανατομική εξέταση του εγκεφάλου έδειξε ότι ήταν λεπτότερος από το φυσιολογικό. Ο Alzheimer παρατήρησε δύο περαιτέρω ανωμαλίες στον εγκέφαλο. Η μια που ήταν η γεροντική πλάκα, μια δομή που περιγράφηκε προγενέστερα στον εγκέφαλο των ηλικιωμένων. Η άλλη ανωμαλία ήταν νευροινιδικές περιπλοκές σε ιστολογικό υλικό από το φλοιό του εγκεφάλου της, μια ινώδης δομή των νευρικών κυττάρων που παρουσιάζονται με τη χρήση της χρώσης του αργύρου (Bodian stain).

Εξαιτίας της νεαρής ηλικίας της ασθενούς του Alzheimer, η νόσος θεωρούταν για μεγάλο διάστημα ως μια μορφή γεροντικής άνοιας. Σήμερα, αναγνωρίζεται ότι η ίδια παθολογική ατροφία του εγκεφάλου εντοπίζεται σε πολλούς ασθενείς προχωρημένης ηλικίας.

Ο Alzheimer έκανε μια προκαταρκτική έκθεση των ευρημάτων του το 1906 και παρείχε περαιτέρω διευκρινίσεις την επόμενη χρονιά. Το 1910 ο Perusini δημοσίευσε άλλα τέσσερα περιστατικά και υπογράμμισε τη διαφορά ανάμεσα σε αυτή την κατάσταση και την άνοια.  Ο Kraepelin συμφώνησε με την έννοια της ταυτότητας του συνδρόμου και πρότεινε ότι το όνομα του Alzheimer θα πρέπει να συνδέεται με αυτήν την πάθηση. Ιταλοί συγγραφείς προτίμησαν τον όρο νόσος Alzheimer- Perusini. 

Η καλύτερη περίοδος του Alzheimer ήταν τα δέκα χρόνια του στο Μόναχο, όπου εργάστηκε ως επικεφαλής του εργαστηρίου ανατομίας στην κλινική του Kraepelin. 

Φοιτητές από διάφορες χώρες καταλάμβαναν συνεχώς τις είκοσι έδρες στο εργαστήριο. Ο Alzheimer εναλλασσόταν μεταξύ των σταθμών εργασίας μικροσκοπίων, ξοδεύοντας αρκετό χρόνο με τον κάθε ένα εξηγώντας τα ευρήματα που μοιράζονταν στο μικροσκόπιο. Όσοι παρακολουθούσαν χαρακτήριζαν ως ένα σχεδόν αξέχαστο θέαμα τον Alzheimer με το μεγάλο του κεφάλι σκυμμένο πάνω από το μικροσκόπιο, πάντα με ένα πούρο, το οποίο θα έπρεπε να το σταματήσει, όπως ο ίδιος έλεγε στις διηγήσεις του. Υπήρχε η φήμη ότι στο τέλος της ημέρας θα υπήρχε ένας σωρός από πούρα στον πάγκο κάθε φοιτητή δίπλα στο μικροσκόπιο, καθώς πηγαινοερχόταν μέσα στο εργαστήριο.

Ο Alzheimer ήταν στενός φίλος του Wilhelm Heinrich Erb, ενός διακεκριμένου ειδικού για τη σύφιλη. Λέγεται ότι ένας τραπεζίτης, ο οποίος είχε προσβληθεί από τη νόσο, είχε συμβουλευτεί τον Erb. Αφού η θεραπεία ολοκληρώθηκε, ο τραπεζίτης ήθελε να δείξει την ευγνωμοσύνη του και προσφέρθηκε να χρηματοδοτήσει μια επιστημονική αποστολή στην Αφρική, με την προϋπόθεση ο ίδιος και η σύζυγός του να συνοδεύσουν την ομάδα. Ο Erb δεν είχε καμία αντίρρηση και η ομάδα ξεκίνησε. Η ομάδα μόλις είχε φθάσει στην Αλγερία, όταν ο Erb έλαβε ένα τηλεγράφημα που ανέφερε ότι ο τραπεζίτης είχε υποστεί άλλο ένα νευρικό κλονισμό. Ο Erb επικοινώνησε με τον Alzheimer, ο οποίος ήρθε στην Αλγερία για να μεταφέρει τον τραπεζίτη και τη σύζυγό του πίσω στη Γερμανία.

Όταν ο τραπεζίτης πέθανε ο Alzheimer παντρεύτηκε τη χήρα του και αυτό τον έκανε οικονομικά ανεξάρτητο, ώστε να είναι σε θέση να συμπληρώσει όλα τα κείμενα που έγραψε με πολλές απεικονίσεις.

Η σύζυγός του, Cäcilia Geisenheimer πέθανε μόλις μετά από επτά χρόνια γάμου. Μια από τις κόρες του Alzheimer, η Γερτρούδη, παντρεύτηκε αργότερα στο Breslau τον ιατρό Georg Stertz, ο οποίος ανέλαβε την διεύθυνση της Ψυχιατρικής στο Μόναχο το 1946.

Στις 16 Ιουλίου του 1912, ο βασιλιάς Γουλιέλμος Β΄ της Πρωσίας υπέγραψε το πιστοποιητικό διορισμού του ως τακτικού καθηγητή της Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Breslau (σήμερα Wroclaw, Πολωνία). Ο Alzheimer αποδέχθηκε την πρόκληση και έφυγε από το Μόναχο, αλλά ήδη στο τρένο αισθάνθηκε άρρωστος και έπρεπε να εισαχθεί σε νοσοκομείο μετά την άφιξή του. Αν και προβληματισμένος από την ραγδαία επιδείνωση της υγείας του, αφιέρωσε τα τελευταία τρία χρόνια της ζωής του στην έρευνα και στο κλινικό έργο, αλλά ποτέ δεν μπόρεσε να ασκήσει τα καθήκοντά του στο πανεπιστήμιο του Breslau όπως έπρεπε. Ο θάνατος του σε ηλικία 51 ετών ήταν αποτέλεσμα καρδιακής ανεπάρκειας μετά από ενδοκαρδίτιδα. Πέθανε στις 19 Δεκεμβρίου του 1915 στο Breslau.

Ο Alzheimer ποτέ δεν έγραψε ένα βιβλίο μόνος του, αλλά εργάστηκε σε ένα μεγάλο χειρόγραφο, με τίτλο «Die Anatomie der Geisteskrankheiten» (Η Ανατομία των Ψυχικών Ασθενειών), το οποίο ήταν σχετικό με την ψυχιατρική, αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.

Με τον Max Lewandowsky (1876-1918) ήταν συνιδρυτής και συνεκδότης του περιοδικού Zeitschrift für die gesamte Neurologie und psychiatrie. 

Χ. Ιαβάτσο

Senior Clinical Fellow of Gynaecological Oncology and Robotic Gynaecology Department, Royal Surrey County Hospital, Guildford, UK 

<< Επιστροφή στην λίστα

© BIO | info@biomagazine.gr

Powered by CreativeWorks