A PHP Error was encountered

Severity: Notice

Message: Only variable references should be returned by reference

Filename: core/Common.php

Line Number: 257

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: core/Security.php

Line Number: 188

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: libraries/Session.php

Line Number: 672

BIO Magazine - Οι Γυναικολογικοί καρκίνοι και η αντιμετώπισή τους Δεκέμβριος 2015
Δεκέμβριος 2015 No38

BIO Interview

Οι Γυναικολογικοί καρκίνοι και η αντιμετώπισή τους
Οι Γυναικολογικοί καρκίνοι και η αντιμετώπισή τους

Οι Γυναικολογικοί καρκίνοι και η αντιμετώπισή τους

Ο καρκίνος είναι μία νόσος με συνεχώς αυξανόμενη συχνότητα και σήμερα αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Η πρόληψη και η πρώιμη διάγνωση αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για την αντιμετώπισή του. Υπολογίζεται ότι το 50% των καρκίνων που διαγιγνώσκονται σήμερα μπορούν να ιαθούν και αυτό οφείλεται κυρίως στη διάγνωση της νόσου στα αρχικά στάδια. Δυστυχώς, στη χώρα μας η πρόληψη κατά του καρκίνου και ο συστηματικός προληπτικός έλεγχος δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα. Το «μακριά από μένα» και οι τακτικές στρουθοκαμηλισμού δεν αντιμετωπίζουν ούτε απομακρύνουν τη νόσο, αντίθετα έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση του κινδύνου εμφάνισης του καρκίνου καθώς και τη διάγνωσή του σε προχωρημένα στάδια  όπου η πρόγνωση είναι σαφώς επιβαρυμένη. Για το μεγάλο αυτό ζήτημα απαντά στις ερωτήσεις του biomagazine.gr η Παθολόγος –Ογκολόγος,  Δρ. Ελένη Γαλάνη*.

 

  • Κυρία Γαλάνη, ποιοι είναι οι πιο αποτελεσματικοί τρόποι πρόληψης του καρκίνου;

Είναι πια γνωστό ότι ο μαζικός πληθυσμιακός έλεγχος (screening) μπορεί να προλάβει τη δημιουργία του καρκίνου ή να οδηγήσει στην πρώιμη εντόπιση της νόσου μειώνοντας κατά αυτόν τον τρόπο τη θνητότητα από τον καρκίνο. Συγκριμένα παραδείγματα προτεινόμενου μαζικού πληθυσμιακού ελέγχου είναι το τεστ Παπανικολοάου, η μαστογραφία και η κολονοσκόπηση, τα οποία έχουν μειώσει τη θνητότητα από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, τον καρκίνο του μαστού και τον καρκίνο του παχέος εντέρου αντίστοιχα.

Εκτός, όμως, από τις προτεινόμενες τακτικές ιατρικές εξετάσεις είναι γνωστό ότι οι συνήθειες του τρόπου ζωής μας σχετίζονται με την αύξηση του κινδύνου εμφάνισης του καρκίνου. Είναι γνωστό ότι το κάπνισμα σχετίζεται όχι μόνο με την ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα, αλλά είναι υπεύθυνο και για την εμφάνιση και άλλων διαφορετικών τύπων καρκίνου, όπως οι καρκίνοι της κεφαλής του τραχήλου και ο καρκίνος της ουροδόχου κύστης. Επίσης, κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι η διατροφή πλούσια σε λιπαρά, χαμηλή σε φυτικές ίνες και η παχυσαρκία αυξάνουν σημαντικά  την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου και επιβαρύνουν την πρόγνωση ασθενών που έχουν ήδη διαγνωσθεί με τη νόσο. Σήμερα η παχυσαρκία θεωρείται μετά το καπνισμα ο δευτερος παράγοντας κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου. Επιπλέον, η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει την πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου του μαστού.  Η ενημέρωσή μας, λοιπόν, σχετικά με τις συνήθειες του τρόπου ζωής μας καθώς και η εφαρμογή του προτεινόμενου μαζικού πληθυσμιακού ελέγχου είναι υποχρέωση όλων μας προς τον εαυτό μας και ως προς αυτούς που αγαπάμε.

 

  • Ειδικότερα, ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος στις γυναίκες. Οι διαγνωστικές εξετάσεις μειώνουν τη θνητότητα από τη νόσο. Εκτός από τη χειρουργική επέμβαση, υπάρχει αποτελεσματική φαρμακευτική αντιμετώπιση

Στην Ελλάδα, κάθε χρόνο εμφανίζονται περίπου 5.000 νέα περιστατικά, καρκίνου του μαστού και 2000 θάνατοι από τη νόσο, ενώ τρείς στις πέντε γυναίκες κερδίζουν τη μάχη για ζωή. Η διάγνωση του καρκίνου του μαστού σε πρώιμο στάδιο αυξάνει σημαντικά τη δυνατότητα ίασης από τη νόσο, για το λόγο αυτό προτείνεται ο μαζικός προληπτικός έλεγχος με μαστογραφία. Οι περισσότεροι επιστημονικοί φορείς συστήνουν ο μαστογραφικός έλεγχος να ξεκινά στην ηλικία των 40 ετών και να συνεχίζεται ετησίως. Ο έλεγχος με μαστογραφία μειώνει σημαντικά τη θνητότητα από τη νόσο.

Επίσης, η μαστογραφία θα πρέπει να συνδυάζεται με κλινική εξέταση μαστών από ειδικό. Η εξέταση των μαστών συστήνεται μία φορά το χρόνο, από το 20ο έτος της ζωής.

Το χειρουργείο αποτελεί η βασική θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου, ενώ η συμπληρωματική χημειοθεραπεία, ορμονοθεραπεία και ακτινοθεραπεία αποτελούν θεραπευτικές επιλογές, που καθορίζονται από τα ιδιαίτερα παθολογοανατομικά χαρακτηριστικά του όγκου.

Αξίζει να επισημανθεί ότι ο καρκίνος του μαστού είναι μια ετερογενής νόσος και η θεραπεία εξατομικεύεται για κάθε ασθενή. Το 70% των ασθενών με καρκίνο του μαστού εκφράζουν ορμονικούς υποδοχείς. Οι ασθενείς αυτοί θα ωφεληθούν από την επικουρική χορήγηση ορμονικής θεραπείας για διάστημα 5 ετών. Σήμερα μάλιστα, γνωρίζουμε ότι κάποιες κατηγορίες γυναικών θα ωφεληθούν από τη συνέχιση της συμπληρωματικής ορμονοθεραπείας για 10 χρόνια. Το ένα πέμπτο των ασθενών με καρκίνο του μαστού εκφράζουν στον όγκο τους ένα ογκογονίδιο το οποίο λέγεται HER 2 NEU, το οποίο συσχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα ανάπτυξης μεταστατικής νόσου.

Τα τελευταία χρόνια έχουμε στη θεραπευτική φαρέτρα μας ένα φάρμακο, τη τραστουζουμάμπη (trastuzumab), το οποίο εξουδετερώνει την επιθετικότητα αυτών των όγκων. Το βιολογικό φάρμακο αυτό χορηγείται συμπληρωματικά για ένα χρόνο.

 

  • Για τις γυναίκες που δε βρίσκονται στα πρώτα στάδια της νόσου, υπάρχουν θεραπείες αντιμετώπισης;

Και για τις ασθενείς με προχωρημένη μεταστατική νόσο έχουν γίνει τεράστεια θεραπευτικά βήματα. Έχουμε, πλέον, μία πλειάδα καινοτόμων φαρμάκων, κυτταροστατικών, ορμονικών αλλά και στοχευμένων θεραπειών, έτσι ώστε ο μεταστατικός καρκίνος του μαστού στις περισσότερες των περιπτώσεων να τείνει να γίνει μία χρόνια νόσος. Με τις εξελίξεις στη μοριακή βιολογία έχουμε κατανοήσει σημαντικά τα μονοπάτια της καρκινογένεσης και έχουμε φάρμακα, τα οποία μπλοκάρουν τα βήματα της καρκινογόνου εξαλλαγής σε συγκεκριμένα σημεία.

Σε πολλές περιπτώσεις, μπορούμε ανιχνεύοντας τη γονιδιακή ετερογένεια του όγκου να εξατόμικευουμε τη θεραπεία μας.

Συγκεκριμένα, για τις ασθενείς που έχουν HER2 θετική νόσο δύο νέα φάρμακα η περτουζουμάμπη (pertuzumab) και το TDM-1 έχουν σημαντικά βελτιώσει την επιβίωση των ασθενών αυτών. Προσφατη κλινκή μελέτη έδειξε ότι η προσθήκη περτουζουμάμπης στη χημειοθεραπεία προσφέρει παράταση της επιβίωσης κατά 16 μήνες. Επιπλέον, για τις ασθενείς που έχουν προχωρημένη ορμονοεξαρτώμενη νόσο και έχουν αποκτήσει ανθεκτικότητα στη θεραπεία με ορμόνες, ο συνδυασμός affinitor με ορμόνη μπορεί να αναστρέψει την αντοχή στη ορμονοθεραπεία.

 

  • Αν και ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας θεωρείται μια νόσος που προλαμβάνεται, παραμένει ένας από τους τρεις πιο συχνούς καρκίνους στο 90% των αναπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Περίπου 470.000 καινούργιες περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου της μήτρας διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο παγκοσμίως και περίπου 230.000 από αυτές πεθαίνουν, με την πλειοψηφία (περίπου 80%) αυτών των θανάτων να λαμβάνουν χώρα σε αναπτυσσόμενες χώρες. Στην Ελλάδα, διαγινώσκονται περίπου 600 γυναίκες με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας κάθε χρόνο και περίπου 250 χάνουν τη ζωή τους από τη νόσο.

Το τεστ Παπανικολάου αποδεδειγμένα μειώνει τη θνητότητα από τη νόσο. Συνιστάται να γίνεται μετά την ένρξλη της σεξουαλικής ζωής και να συνεχίζεται κάθε ένα η δύo χρόνια. Στη χώρα μας υπολογίζεται ότι μόλις το 1/3 των γυναικών υποβάλλονται σε τεστ παπανικολάου και δυστυχώς ακόμα και σήμερα βλέπουμε νέες γυναίκες με προχωρημένο καρκίνο του τραχήλου της μήτρας οι οποίες δεν έχουν κανει ποτέ τεστ παπανικολάου! Το τεστ στις γυναικές αυτες θα μπορούσε να έχει σωζει τη ζωή τους!

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αφορά συνήθως νέες γυναίκες και στερεί απο την οικογένεια την κοινωνία γυναίκες που θα είχαν κατά μέσο όρο ακόμα 25-30 χρόνια ζωής.

 

  • Η λοίμωξη με τους HPV ιούς μπορεί να εξελιχθεί σε καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Σωστά;

Η εξέλιξη στην μοριακή βιολογία τη δεκαετία του 1990, καθώς και επιδημιολογικές μελέτες απέδειξαν τη συσχέτιση μεταξύ συγκεκριμένων τύπων του HPV ιού και συγκεκριμένων χρόνιων λοιμώξεων του τραχήλου της μήτρας καθώς και του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Ιστορικά, στα μέσα της 10ετίας του 1970 καθιερώθηκε η άποψη ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας προκαλείται από τους ιούς που παρατηρούνται στα κονδυλώματα acuminate. Σήμερα είναι γνωστό ότι η μόλυνση με συγκεκριμένους HPV υπότυπους υψηλού κινδύνου (high risk HPV subtypes) μπορεί να δημιουργήσει καρκίνο του τραχήλου της μήτρας . Πάνω από το 95% των βιοψιών των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας περιέχουν HPV γονιδίωμα, παρόλα αυτά, αυτό δε σημαίνει ότι όλοι οι καρκίνοι του τραχήλου της μήτρας  προκαλούνται απαραίτητα από τους HPV ιούς. Το ανοσοποιητικό σύστημα των υγειών φορέων δρα κατασταλτικά στην εκδήλωση HPV λοιμώξεων. Υπολογίζεται ότι για κάθε ένα εκατομμύριο γυναικών που μολύνονται από τον ιό, μόνο το 10% (100 000) θα αναπτύξει προ καρκινικές βλάβες (δυσπλασία τραχήλου) και από αυτές περίπου το 8% (8000) θα αναπτύξουν επιφανειακό in situ καρκίνο και τελικά 1600 από αυτές τις γυναίκες θα εμφανίσουν διηθητική νεοπλασία.

Οι HPV ιοί επίσης είναι υπεύθυνοι και για την πλειοψηφία των καρκίνων του πρωκτού. Λοίμωξη με HPV ιούς μπορεί επιπλέον να προκαλέσει καρκίνο του κόλπου, του αιδοίου, του πέους καθώς και καρκίνο του οροφάρυγγα.

Η λοίμωξη με τους HPV ιούς είναι το πιο συχνό σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες μπορούν να προσβληθούν και να είναι ασυμπτωματικοί φορείς. Υπολογίζεται ότι ο κίνδυνος μίας γυναίκας εμφανίσει λοίμωξη από τον ιό είναι περίπου 75% κατά τη διάρκεια της ζωής της.

Έχουν περιγραφτεί περισσότεροι από 200 υπότυποι του ιού που προσβάλουν τους ανθρώπους, οι 40-60 από αυτούς που μολύνουν τη γενετική χώρα ταξινομούνται σε δύο κατηγορίες: στους υψηλού κινδύνου ή ογκογόνους ιούς και στους χαμηλού κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου(Munoz 2006).  Οι πιο σημαντικοί ογκογόνοι υπότυποι είναι ο 16, 18, 45 και ο 31 (Munoz 2004). Οι 16 και 18 υπότυποι είναι ο αιτιολογικός παράγοντας για πάνω από το 50% όλων των προκαρκινικών καταστάσεων (high-grade dysplasias) και για πάνω από το 70% όλων καρκίνων (πλακωδών και αδενοκαρκινομάτων).

 

  • Ο εμβολιασμός κατά των επικίνδυνων υπότυπων του HPV προστατεύει και σε ποιο βαθμό;

Με τη δυνατότητα αναπαραγωγής τμημάτων του ιού, η πρώτη γενιά προφυλακτικών εμβολίων κατά του HPV είναι εφικτή. Σήμερα,  διατίθενται δύο HPV εμβόλια: το τερτραδύναμο (Gardasil) και το δυδύναμο (Cervarix) εμβόλιο. Και τα δύο εμβόλια προστατεύουν από τους HPV-16 και HPV-18 τύπους, ενώ Gardasil also protects against the two HPV types (HPV-6 and HPV-11) that cause 90% of genital warts. [ 2 ] In addition, Gardasil has been shown to prevent potential precursors to anal , [ 5 ] [ 6 ] vulvar , [ 7 ] vaginal , [ 7 ] and penile [ 5 ] and head and neck cancers.το τετραδύναμο  προστατεύει επιπλέον και από τους HPV-6 και HPV-11. Το καλοκαίρι του 2006, το τετρδύμανο 6/11/16/18 εμβόλιο εγκρίθηκε από το οργανισμό φαρμάκων των ηνωμένων πολιτειών της Αμερικής για την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, καθώς και κάποιων τύπων καρκίνων του κόλπου και του αιδοίου που προκαλούνται από του 16 και 18 HPV υπότυπους, και το 2009 εγκρίθηκε στην Αμερική επίσης και για την πρόληψη του καρκίνου του πρωκτού και των γεννητικών κονδυλωμάτων και στους άνδρες. Το εμβόλιο έχει έγκριση στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής για γυναίκες και άνδρες από 2 έως 26 ετών. Το δυδύναμο 16/18 εμβόλιο έχει επίσης εγκριθεί από τον Αμερικάνικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων καθώς και από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό οργανισμό. Τα παραπάνω εμβόλια χορηγούνται σε τρεις δόσεις σε χρονική διάρκεια έξι μηνών. Συγκεκριμένα, στη χώρα μας ο εμβολιασμός συνιστάται από το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών σε κορίτσια και νέες γυναίκες 12 έως 26 ετών και καλύπτεται από τα Ασφαλιστικά Ταμεία.

Αξίζει να διευκρινιστεί ότι ο εμβολιασμός δεν προστατεύει πλήρως από την ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Υπολογίζεται ότι περίπου 30% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας και 10% των γενετικών κονδυλωμάτων δε θα προληφθούν από τον εμβολιασμό, για το λόγο αυτό συστήνεται η συνέχιση του μαζικού πληθυσμιακού ελέγχου με το τεστ παπανικολαου στις γυναίκες που θα εμβολιαστούν. Επίσης, κανένα από τα εμβόλια αυτά δεν προστατεύει από άλλα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα.

Επιπλέον, θα πρέπει να διασαφηνιστεί ότι τα εμβόλια προφυλάσσουν από λοιμώξεις, δεν έχουν όμως δράση στις ήδη υπάρχουσες λοιμώξεις. Τα εμβόλια είναι ασφαλή εάν χορηγηθούν σε γυναίκες που έχουν ήδη μολυνθεί από τον ιο, παραμένει όμως αντικείμενο έρευνας εάν γυναίκες αυτές έχουν κάποιο όφελος. Η μέγιστη πρόληψη επιτυγχάνεται όταν ο εμβολιασμός γίνεται πριν από την έναρξη της σεξουαλικής ζωής. Η εύρεση εμβολίων αποτελεσματικών για τις γυναίκες που έχουν ήδη μολυνθεί από τον ιό αποτελεί αντικείμενο έρευνας.

  • Σχετικά με την ασφάλεια των εμβολίων, έχουν αναφερθεί σοβαρές ή επικίνδυνες παρενέργειες;

Μέχρι σήμερα, δεν έχουν αναφερθεί σοβαρές ανεπιθύμητες αντιδράσεις. Οι περιγραφόμενες παρενέργειες αφορούν τις τοπικές αντιδράσεις στο σημείο έγχυσης παρόμοιες με αυτές που περιγράφονται και στα άλλα εμβόλια. Μία πρόσφατη ανασκόπηση του Αμερικάνικου Οργανισμού Τροφίμων και Φαρμάκων επιβεβαίωσε ότι οι ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν ίδιες με αυτές που αναφέρονται στις κλινικές μελέτες των εμβολίων.

Ο HPV ιός σήμερα θεωρείται το δεύτερο πιο συχνό καρκινογόνο, προκαλώντας το 10% των καρκίνων στις γυναίκες ποσοστό που ανέρχεται στο 15% στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η αποδεδειγμένη ασφάλεια και αποτελεσματικότητα των εμβολίων εναντίων του ιού και η ευρεία χρήση τους αναμένεται να μειώσει δραματικά τη θνητότητα από τον HPV συσχετιζόμενο καρκίνο.

 

  • Για να προλάβουμε το μεταστατικό καρκίνο, τι μπορούμε να προτείνουμε στις γυναίκες;

Η πρωτογενής πρόληψη με τα εμβόλια και η δευτερογενής πρόληψη με το τεστ Παπανικολάου είναι θεμελιώδους σημασίας, δεδομένου ότι ο μεταστατικός καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι μία δυσκολή νόσος με περιορισμένο προσδόκιμο ζωής. Η βασική θεραπεία είναι η χημειοθεραπεία βασισμένη στην πλατίνη. Πρόσφατες κλινικές μελέτες έδειξάν ότι ένα βιολογικό φάρμακο το οποίο αναστέλει την αγγειογένεση του καρκίνου, με άλλα λόγια δεν αφήνει τον καρκίνο να τραφεί,  η μπεβαζιζουμαμπη (bevacizumab), μπορεί να παρατείνει σημαντικά τη ζωή των ασθενών με μεταστατικό καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.

 

  • Για τον καρκίνο των ωοθηκών, που είναι η 1η αιτία θανάτου ανάμεσα στους γυναικολογικούς καρκίνους στην Ελλάδα, έχουμε νεότερα δεδομένα;

Ο καρκίνος των ωοθηκών αποτελεί την 4η συχνότερα εμφανιζόμενη μορφή καρκίνου στις γυναίκες στην Ευρώπη. Στη χώρα μας πάνω από 900 περιστατικά καρκίνου ωοθηκών διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο, ενώ περισσότερες από 500 γυναίκες χάνουν τη ζωή τους από τη νόσο σε ετήσια βάση. Στην Ευρώπη, περισσότερες από 70.000 γυναίκες το χρόνο διαγιγνώσκονται με καρκίνο των ωοθηκών και περίπου 45.000 γυναίκες χάνουν τη ζωή τους από τη νόσο σε ετήσια βάση.

Η έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου των ωοθηκών είναι δύσκολη , γιατί δεν υπάρχουν ειδικά συμπτώματα στα αρχικά στάδια και ευαίσθητες ειδικές εξετάσεις. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει προληπτική εξέταση, η οποία να διαγιγνώσκει τον καρκίνο των ωοθηκών σε πρώιμο στάδιο και αποδεδειγμένα να μειώνει τη θνητότητα από τη νόσο, για το λόγο αυτό δε συνιστάται μαζικός προληπτικός έλεγχος για τον καρκίνο των ωοθηκών.

Ο καρκίνος των ωοθηκών έχει γίνει γνωστός ως «σιωπηλός δολοφόνος», γιατί συνήθως δε διαγιγνώσκεται έως ότου έχει εξαπλωθεί σε άλλες περιοχές του οργανισμού. Η αρχική θεραπεία είναι συνήθως η χειρουργική που βάζει και την οριστική διάγνωση του καρκίνου με την  ιστολογική εξέταση. Η σωστή και  πλήρης αρχική χειρουργική επέμβαση έχει μεγάλη σημασία για την περαιτέρω εξέλιξη της νόσου και πρέπει να γίνεται από ειδικό γιατρό, γυναικολόγο ογκολόγο.

Η πρόγνωση του καρκίνου των ωοθηκών φαίνεται να βελτιώνεται κατά την τελευταία δεκαετία, λόγω καλύτερης χειρουργικής αντιμετώπισης και πιο αποτελεσματικής χημειοθεραπείας. Πρόσφατα δεδομένα έδειξαν ότι η προσθήκη του μονοκλωνικού αντισώματος μπεβασιζουμάμπ (bevacizumab) στη χημειοθεραπεία βελτιώνει σημαντικά την επιβίωση των ασθενών που διαγιγνώσκονται σε προχωρημένο στάδιο. Επίσης, ένα 10-20% των ασθενών με προχωρημένο καρκίνο των ωοθηκών έχουν μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1/2. Πρόσφατες κλινικές μελέτες έδειξαν ότι οι ασθενείς αυτοί μπορούν να βοηθηθούν από τη θεραπεία με το φάρμακο ολαπαρίμπη (olaparib), το οποίο αναμένεται να είναι διαθέσιμο σύντομα στη χώρα μας.

 

 * Δρ. Ελένη Γαλάνη, Παθολόγος Ογκολόγος, Θεραπευτήριο Μετροπόλιταν

 

Συνέντευξη : Ρούλα Σκουρογιάννη

<< Επιστροφή στην λίστα

© BIO | info@biomagazine.gr

Powered by CreativeWorks