A PHP Error was encountered

Severity: Notice

Message: Only variable references should be returned by reference

Filename: core/Common.php

Line Number: 257

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: core/Security.php

Line Number: 188

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: libraries/Session.php

Line Number: 672

BIO Magazine - Ο ρόλος του φρουρού λεμφαδένα στη γυναικολογική ογκολογία Δεκέμβριος 2015
Δεκέμβριος 2015 No38

BIO Health

Ο ρόλος του φρουρού λεμφαδένα στη γυναικολογική ογκολογία
Ο ρόλος του φρουρού λεμφαδένα στη γυναικολογική ογκολογία

Ως φρουρός λεμφαδένας ορίζεται ο πρώτος λεμφαδένας ή λεμφαδένες που λαμβάνει λέμφο από ένα συμπαγή όγκο. Απαιτείται άμεση ανατομική (λεμφαγγειακή) σύνδεση του φρουρού λεμφαδένα με τον πρωτοπαθή όγκο, ενώ δεν είναι απαραιτήτως ο πλησιέστερος ανατομικά λεμφαδένας. Ανάλογα με τη μέθοδο ανίχνευσης (λεμφαγγειακή χαρτογράφηση) χαρακτηρίζεται ως «μπλε» ή «θερμός». Είναι ο λεμφαδένας που εντοπίζεται χρονικά πρώτος με διεγχειρητική λεμφαγγειακή χαρτογράφηση. Η σημασία του φρουρού λεμφαδένα είναι αξιοσημείωτη λόγω του εντοπισμού των ασθενών που θα ωφεληθούν από επιλεκτική λεμφαδενεκτομή. Εφαρμόζεται σε όγκους που δίνουν μεταστάσεις ακολουθώντας τις ανατομικές οδούς και όχι τις skip μεταστάσεις.

Η λεμφαγγειακή χαρτογράφηση επιτυγχάνεται με την έκχυση ανιχνευτικών ουσιών (μπλε χρωστικής ή ραδιοκολλοειδών) πέριξ του όγκου οι οποίες μεταφέρονται μέσω του λεμφικού συστήματος στους επιχώριους λεμφαδένες. Ο πρώτος «μπλε» ή «θερμός» λεμφαδένας είναι ο φρουρός λεμφαδένας. Για το χρόνο έγχυσης των ουσιών αυτών στο φρουρό λεμφαδένα υπάρχει συγκεκριμένο πρωτόκολλο. Την προεγχειρητική ημέρα σε πρωτόκολλο 2 ημερών χορήγηση Tc99m και λεμφοσπινθηρογράφημα και την ημέρα χειρουργείου methylene blue και σε πρωτόκολλο 1 ημέρας έγχυση Tc99m το ίδιο πρωί της επέμβασης, λεμφοσπινθηρογράφημα και έγχυση methylene blue κατά τη χειρουργική επέμβαση.

 

 

 

 



Δεν υπάρχει πιθανότητα ιατρογενούς διασποράς με την έγχυση της μπλε χρωστικής, αλλά σπάνια αναφέρονται κνίδωση, μείωση του κορεσμού του οξυγόνου και αναφυλακτική αντίδραση. Παράλληλα, η ραδιενεργός δόση που λαμβάνει η ασθενής είναι μικρή (0,75mCi) για να προκαλέσει ιστική βλάβη. Η έκθεση του προσωπικού του χειρουργείου είναι ελάχιστη. Ο χειρουργός ανά επέμβαση εκτίθεται σε 0,5 μSV την επόμενη ημέρα της έγχυσης και 1,9 μSV εάν η έγχυση γίνει άμεσα πριν το χειρουργείο.

Η φιλοσοφία του φρουρού λεμφαδένα βασίζεται στο ότι η παρουσία της νόσου στο φρουρό λεμφαδένα είναι αντιπροσωπευτική της λεμφαδενικής διασποράς σε αυτήν την περιοχή. Όταν ο φρουρός λεμφαδένας είναι αρνητικός τότε και οι υπόλοιποι λεμφαδένες θεωρούνται αρνητικοί. Ο φρουρός λεμφαδένας χρησιμοποιείται με επιτυχία στον καρκίνο του μαστού, στον καρκίνο του πέους και στο μελάνωμα. Ο ρόλος του φρουρού λεμφαδένα στο γυναικολογικό καρκίνο είναι σημαντικός ιδιαίτερα στον καρκίνο του αιδοίου, του τραχήλου της μήτρας και του ενδομητρίου.

Ο καρκίνος του αιδοίου ανάγεται στο 4% των γυναικολογικών κακοηθειών. Η συνήθης αντιμετώπιση είναι η τομή σχήματος «πεταλούδας» ή η ευρεία τοπική εκτομή με ετερόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη μηροβουβωνική λεμφαδενεκτομή (3 τομές).

 



Στη μέθοδο του φρουρού λεμφαδένα η έγχυση γίνεται στα όρια του όγκου, ενώ η ασθενής βρίσκεται σε γυναικολογική θέση και υπό αναισθησία. Οι τομές στις βουβωνικές χώρες γίνονται ταυτόχρονα με την έγχυση και έπειτα γίνεται η σταδιακή χρώση των λεμφαγγείων και ο εντοπισμός του φρουρού λεμφαδένα.



Οι περισσότερες ασθενείς με καρκίνο του αιδοίου είναι σε πρώιμα στάδια με το 30% αυτών να έχουν λεμφαδενικές μεταστάσεις. Ο έλεγχος των λεμφαδενικών μεταστάσεων γίνεται σε όλες τις ασθενείς με βάθος διήθησης μικρότερο του 1 χιλ., καθώς η επιφανειακή κακοήθεια είναι ιδανική για την έγχυση του σκιαγραφικού. Η λεμφαδενική διασπορά της νόσου έχει περιγραφεί εκτενώς. Δεν εφαρμόζεται επιτυχώς σε μεγάλους όγκους άνω των 4 εκτ καθώς έδειξε ψευδώς αρνητικό φρουρό λεμφαδένα κατά 7,7%. Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι ο ρόλος των μικρομεταστάσεων είναι σημαντικότατος για την πρόγνωση και την πιθανή περαιτέρω αντιμετώπιση. Σε μία προοπτική πολυκεντρική μελέτη, με έγχυση blue-dye αναφέρθηκε ότι σε σύνολο 276 ασθενών παρατηρήθηκαν 2,9% λεμφαδενικές υποτροπές (8/276 δηλαδή 2 ασθενείς με λάθος παθολογοανατομική διάγνωση, σε 2 ασθενείς που είχαν 2 φρουρούς λεμφαδένες αφαιρέθηκε ο ένας και σε 4 ασθενείς χωρίς εξήγηση). Το ποσοστό επιβίωσης ήταν 97% και το ποσοστό μειωμένης νοσηρότητας ήταν 97% με 1,9% για λεμφοίδημα και 0,4% ερυσίπελας. Η νοσηρότητα των ασθενών που αντιμετωπίστηκαν με τη χρήση του φρουρού λεμφαδένα είναι μικρότερη έναντι αυτών που υποβλήθηκαν σε πλήρη λεμφαδενεκτομή. Το πρωτόκολλο αντιμετώπισης με βάση τα αποτελέσματα της μελέτης GROINSS-V απεικονίζεται στον παρακάτω αλγόριθμο:



Σε ότι αφορά τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας για τα στάδια 1Α2-1Β1 συνήθως εκτελείται ριζική υστερεκτομή με πλήρη λεμφαδενικό καθαρισμό. Η κατάσταση των λεμφαδένων είναι ο βασικότερος προγνωστικός παράγοντας. Στη μέθοδο του φρουρού λεμφαδένα η έγχυση του ραδιοκολλοειδούς γίνεται πριν την επέμβαση και της μπλε χρωστικής όταν η ασθενής είναι υπό γενική αναισθησία σε γυναικολογική θέση. Η έγχυση γίνεται στα 4 τεταρτημόρια του τραχήλου με βελόνη 25 gauge, το βάθος έγχυσης είναι <5χιλ (τραχηλικός βλεννογόνος και στρώμα). Αξίζει να σημειωθεί ότι η έγχυση στους κολπικούς θόλους μειώνει τη δυνατότητα ανίχνευσης του φρουρού λεμφαδένα.


Από το 1999 η διαδικασία γινόταν αρχικά μόνο με blue dye αλλά τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά. Ο συνδυασμός hot-blue αναγνωρίζει το φρουρό λεμφαδένα σε ποσοστό 96%, NPV 97% και έχει καλύτερα αποτελέσματα σε όγκους <2εκτ (ευαισθησία 90,5%, NPV 99,1%) και αμφοτερόπλευρη λεμφική ροή (ευαισθησία 87,2%, NPV 96,5%).

 

Η ανατομική εντόπιση του φρουρού λεμφαδένα στην πύελο ποικίλει και απεικονίζεται σχηματικά:


Σε μελέτη της AGO 504 ασθενών, όλες οι ασθενείς είχαν φρουρό λεμφαδένα και υποβλήθηκαν σε πλήρη λεμφαδενεκτομή. Η ευαισθησία εκτιμήθηκε σε 77,4% NPV 94,3%. Όταν ο όγκος ήταν μικρότερος των 2 εκτ η ευαισθησία εκτιμήθηκε σε 90,9%, NPV 99,1%. Αυτό συμβαίνει γιατί τα λεμφαγγεία καταστρέφονται στους μεγάλους όγκους λόγω των μεταστάσεων και της φλεγμονώδους επεξεργασίας. Έτσι, ο φρουρός λεμφαδένας έχει καθιερωθεί να χρησιμοποιείται στην αντιμετώπιση του πρώιμου καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Όταν ο φρουρός λεμφαδένας είναι αρνητικός, συστήνεται η αποφυγή πλήρους λεμφαδενεκτομής οπότε μειώνεται η πιθανότητα αιμορραγίας, τρώσης των νεύρων και λεμφοιδήματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι η νοσηρότητα μετά από πλήρη λεμφαδενεκτομή ανέρχεται σε ποσοστό 12,2%. Όταν ο φρουρός λεμφαδένας είναι θετικός δε συστήνεται ριζική επέμβαση, αλλά προγραμματισμός για χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία για τη μείωση των επιπλοκών σε σχέση με το συνδυασμό της ριζικής υστερεκτομής και χημειοθεραπείας/ακτινοθεραπείας.

Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι ο συχνότερος γυναικολογικός καρκίνος και συνήθως αντιμετωπίζεται με ολική υστερεκτομή μετά των εξαρτημάτων με ή χωρίς πυελική λεμφαδενεκτομή. Συνήθως, στο στάδιο Ι παρατηρούνται 10% λεμφαδενικές μεταστάσεις. Σε ότι αφορά το φρουρό λεμφαδένα είναι επιλογή των ασθενών αν θα υποβληθούν σε πλήρη λεμφαδενεκτομή. Σύμφωνα με τη μελέτη ASTEC δεν υπάρχει όφελος όσον αφορά την επιβίωση σε ασθενείς με πρώιμο καρκίνο του ενδομητρίου που υποβλήθηκαν σε λεμφαδενεκτομή. Οι θέσεις έγχυσης τω ανιχνευτικών ουσιών είναι υποορογονίως στο μυομήτριο (67% αναγνώριση του φρουρού λεμφαδένα), στον τράχηλο (82,6% αναγνώριση) και υστεροσκοπικά στον πυθμένα.



Οι θέσεις ανίχνευσης του φρουρού λεμφαδένα ποικίλλουν και απεικονίζονται σχηματικά:



Στο πρωτόκολλο του φρουρού λεμφαδένα για την αντιμετώπιση της νόσου εφαρμόζεται ολική υστερεκτομή μετά των εξαρτημάτων και φρουρός λεμφαδένας με βραχυθεραπεία αν υπάρχει διήθηση του μυομητρίου, ενώ σε περίπτωση εξωμητρικής μετάστασης συστήνεται χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία.

Η αποτυχία της μεθόδου του φρουρού λεμφαδένα στον καρκίνο του ενδομητρίου μπορεί να δικαιολογηθεί από τα ανατομικά αίτια δηλαδή το μακρύ τράχηλο ή από τη συνυπάρχουσα παχυσαρκία αφού συχνά οι ασθενείς αυτές έχουν ΔΜΣ>45.

Όσον αφορά τη χειρουργική εκπαίδευση που απαιτείται για την ορθή και ασφαλή εφαρμογή αυτών των πρωτοκόλλων έχει αναφερθεί ότι απαιτούνται 30-60 εφαρμογές στον καρκίνο του μαστού. Όμως, στους γυναικολογικούς καρκίνους ίσως να απαιτούνται λιγότερες περίπου 10 εφαρμογές. Σαφώς απαιτείται η ενημερωμένη συγκατάθεση της ασθενούς και η αρμονική συνεργασία του γυναικολόγου ογκολόγου, με τον πυρηνικό ιατρό, τον ακτινολόγο και τον παθολογοανατόμο, καθώς και με όλα τα μέλη της νοσηλευτικής ομάδας για την ορθή εφαρμογή της μεθόδου.

Βιβλιογραφία

1. Abang Mohammed DK, Uberoi R, de BLA, Monaghan JM (2000) Inguinal node status by ultrasound in vulva cancer. Gynecol Oncol 77:93–96
2. Altgassen C, Hertel H, Brandstadt A, Kohler C, Durst M, Schneider A. Multicenter validation study of the sentinel lymph node concept in cervical cancer: AGO Study Group. J Clin Oncol 2008;26:2943–51.
3. Altgassen C, Pagenstecher J, Hornung D, Diedrich K, Hornemann A. A new approach to label sentinel nodes in endometrial cancer. Gynecol Oncol. 2007 May;105(2):457-61.
4. Ansink AC, Sie-Go DM, van der Velden J, et al. Identification of sentinel lymph nodes in vulvar carcinoma patients with the aid of a patent blue V injection: a multicenter study. Cancer 1999;86(4):652–6.
5. Ballester M, Dubernard G, Rouzier R, Barranger E, Darai E. Use of the sentinel node procedure to stage endometrial cancer. Ann Surg Oncol. 2008 May;15(5):1523-9.
6. Barranger E, Delpech Y, Coutant C, Dubernard G, Uzan S, Darai E. Laparoscopic sentinel node mapping using combined detection for endometrial cancer: a study of 33 cases--is it a promising technique? Am J Surg. 2009 Jan;197(1):1-7.
7. Bats AS, Clément D, Larousserie F, Le Frère-Belda MA, Pierquet-Ghazzar N, Hignette C, Lécuru F. Does sentinel node biopsy improve the management of endometrial cancer? Data from 43 patients. J Surg Oncol. 2008 Feb 1;97(2):141-5.
8. Beneditti Panici P, Angioli R, Palaia I, Muzii L, Zullo MA, Manici N, et al. Tailoring the parametrectomy in stages IA2–IB1 cervical carcinoma: is it feasible and safe? Gynecol Oncol 2005;96:792–8.
9. Biewenga P, Van der Velden J, Mol BW, et al. Prognostic model for survival in patients with early stage cervical cancer. Cancer 2011;117:768–76.
10. Bipat S, Fransen GA, Spijkerboer AM, van der Velden J, Bossuyt PM, Zwinderman AH et al (2006) Is there a role for magnetic resonance imaging in the evaluation of inguinal lymph node metastases in patients with vulva carcinoma? Gynecol Oncol 103:1001–1006
11. Burke TW, Levenback C, Tornos C, Morris M, Wharton JT, Gershenson DM. Intraabdominal lymphatic mapping to direct selective pelvic and paraaortic lymphadenectomy in women with high-risk endometrial cancer: results of a pilot study. Gynecol Oncol. 1996 Aug;62(2):169-73.
12. Camara O, Gonnert H, Herrmann J, Egbe A, Diebolder H, Gajda M et al (2009) Sentinel lymph node biopsy in vulvar cancer: a pilot study. Eur J Gynaecol Oncol 30(6):622–624
13. Canavese G, Catturich A, Vecchio C, et al. Sentinel node biopsy compared with complete axillary dissection for staging early breast cancer with clinically negative lymph nodes: results of randomized trial. Ann Oncol 2009.
14. Cohn DE, Dehdashti F, Gibb RK, Mutch DG, Rader JS, Siegel BA et al (2002) Prospective evaluation of positron emission tomography for the detection of groin node metastases from vulvar cancer. Gynecol Oncol 85:179–184
15. Creasman WT, Kohler MF. Is lymph vascular space involvement an independent prognostic factor in early cervical cancer? Gynecol Oncol 2004;92:525–9.
16. Creasman WT, Morrow CP, Bundy BN, Homesley HD, Graham JE, Heller PB. Surgical pathologic spread patterns of endometrial cancer. A Gynecologic Oncology Group Study. Cancer. 1987 Oct 15;60(8 Suppl):2035-41.
17. de Hullu JA, Ansink AC, Tymstra T, van der Zee AG. What doctors and patients think about false-negative sentinel lymph nodes in vulvar cancer. J Psychosom Obstet Gynaecol 2001;22(4):199–203.
18. de Hullu JA, HollemaH, Piers DA, et al. Sentinel lymph node procedure is highly accurate in squamous cell carcinoma of the vulva. J Clin Oncol 2000;18(15):2811–6.
19. de Hullu JA, van der Avoort IA, Oonk MH, van der Zee AG. Management of vulvar cancers. Eur J Surg Oncol 2006;32(8):825–31.
20. Delgado G, Bundy B, Fowler W, et al. A prospective surgical pathological study of stage I squamous carcinoma of the cervix: a gynecologic oncology group study. Gynecol Oncol 1989;35:314–20.
21. Delgado G, Bundy B, Zaino R, Sevin BU, Creasman WT, Major F. Prospective surgical–pathological study of disease-free interval in patients with stage IB squamous cell carcinoma of the cervix: a Gynecologic Oncology Group study. Gynecol Oncol 1990;38:352–7.
22. Delgado G, Bundy BN, Fowler Jr WC, et al. A prospective surgical pathological study of stage I squamous carcinoma of the cervix: a Gynecologic Oncology Group study. Gynecol Oncol 1989;35:314–20.
23. Delpech Y, Coutant C, Darai E, Barranger E. Sentinel lymph node evaluation in endometrial cancer and the importance of micrometastases. Surg Oncol. 2008 Sep;17(3):237-45.
24. Dhar KK, Woolas RP. Lymphatic mapping and sentinel node biopsy in early vulvar cancer. BJOG 2005;112(6):696–702.
25. Di Stefano A, Acquaviva G, Garozzo G, et al. Lymph node mapping and sentinel node detection in patients with cervical carcinoma: a 2 year experience. Gynecol Oncol 2005;99:671–9.
26. Diaz JP, Sonoda Y, Leitao Jr MM, Zivanovic O, Brown CA, Chi DS, et al. Oncologic outcome of fertility-sparing radical trachelectomy versus radical hysterectomy for stage IB1 cervical carcinoma. Gynecol Oncol 2008;111:255–60.
27. Franchi M, Ghezz F, Riva C, Miglierina M, Buttarelli M, Bolis P. Postoperative complications after pelvic lymhpadenectomy for the surgical staging of endometrial cancer. J Surg Oncol 2001;78:232–7
28. Franchi M, Ghezzi F, Riva C, Miglierina M, Buttarelli M, Bolis P. Postoperative complications after pelvic lymphadenectomy for the surgical staging of endometrial cancer. J Surg Oncol 2001;78:232–7.
29. Fregnani JH, Latorre MR, Novik PR, Lopes A, Soares FA. Assessment of pelvic lymph node micrometastatic disease in stages IB and IIA of carcinoma of the uterine cervix. Int J Gynecol Cancer 2006;16:1188–94.
30. Frumovitz M, Bodurka DC, Broaddus RR, Coleman RL, Sood AK, Gershenson DM, Burke TW, Levenback CF. Lymphatic mapping and sentinel node biopsy in women with high-risk endometrial cancer. Gynecol Oncol. 2007 Jan;104(1):100-3.
31. Gaarenstroom KN, Kenter GG, Trimbos JB, et al. Postoperative complications after vulvectomy and inguinofemoral lymphadenectomy using separate groin incisions. Int J Gynecol Cancer 2003;13(4):522–7.
32. Girardi F, Haas J. The importance of the histologic processing of pelvic lymph nodes in the treatment of cervical cancer. Int J Gynecol Cancer 1993;3:12– 7.
33. Goyal A, Newcombe RG, Mansel RE, et al. Role of routine preoperative lymphoscintigraphy in sentinel node biopsy for breast cancer. Eur J Cancer 2005;41(2):238–43.
34. Hacker NF (2005) Vulvar cancer. In: Berek JS, Hacker NF (eds) Practical gynecologic oncology, 4th edn. Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia
35. Hacker NF, Berek JS, Lagasse LD, Leuchter RS, Moore JG (1983) Management of regional lymph nodes and their prognostic influence in vulvar cancer. Obstet Gynecol 61(4):408–412
36. Hall TB, Barton DP, Trott PA, Nasiri N, Shepherd JH, Thomas JM et al (2003) The role of ultrasound-guided cytology of groin lymph nodes in the management of squamous cell carcinoma of the vulva: 5-year experience in 44 patients. Clin Radiol 58:367–371
37. Hampl M, Hantschmann P, Michels W, Hillemanns P (2008) Validation of the accuracy of the sentinel lymph node procedure in patients with vulvar cancer: results of a multicenter study in Germany. Gynecol Oncol 111(2):282–288
38. Hampl M, Hantschmann P, Michels W, Hillemanns P. Validation of the accuracy of the sentinel lymph node procedure in patients with vulvar cancer: results of a multicenter study in Germany. Gynecol Oncol 2008;111(2): 282–8.
39. Hauspy J, Beiner M, Harley I, Ehrlich L, Rasty G, Covens A (2007) Sentinel lymph node in vulvar cancer. Cancer 110:1015–1023
40. Hauspy J, Beiner M, Harley I, Ehrlich L, Rasty G, Covens A. Sentinel lymph node in vulvar cancer. Cancer 2007;110(5):1015–23.
41. Hawnaur JM, Reynolds K, Wilson G, Hillier V, Kitchener HC (2002) Identification of inguinal lymph node metastases from vulval carcinoma by magnetic resonance imaging: an initial report. Clin Radiol 57:995–1000
42. Hirahatake K, Hareyama H, Sakuragi N, Nishiya M, Makinoda S, Fujimoto S. A clinical and pathologic study on para-aortic lymph node metastasis in endometrial carcinoma. J Surg Oncol. 1997 Jun;65(2):82-7.
43. Homesley HD, Bundy BN, Sedlis A, Yordan E, Berek JS, Jahshan A et al (1991) Assessment of current International Federation of Gynecology and Obstetrics staging of vulvar carcinoma relative to prognostic factors for survival [a Gynecologic Oncology Group study). Am J Obstet Gynecol 164:997–1003
44. Homsley HD, Kadar N, Barrett RJ, Lentz SS. Selective pelvic and periaortic lymphadenectomy does not increase morbidity in surgical staging of endometrial carcinoma. Am J Obstet Gynecol 1992;167:1225–30.
45. Jemal A, Bray F, Center MM, Ferlay J, Ward E, Forman D. Global cancer statistics. CA Cancer J Clin 2011;61:69–90.
46. Jemal A, Siegel R, Xu J, Ward E. Cancer statistics, 2010. CA Cancer J Clin. 2010 Sep-Oct;60(5):277-300.
47. Jobo T, Sato R, Arai T, Tamura T, Watanabe J, Kuramoto H. Lymph node pathway in the spread of endometrial carcinoma. Eur J Gynaecol Oncol. 2005;26(2):167-9.
48. Judson PL, Jonson AL, Paley PJ, et al. A prospective, randomized study analyzing sartorius transposition following inguinal-femoral lymphadenectomy. Gynecol Oncol 2004;95(1):226–30.
49. Juretzka MM, Jensen KC, Longacre TA, Teng NN, Husain A. Detection of pelvic lymph node micrometastasis in stage IA2–IB2 cervical cancer by immunohistochemical analysis. Gynecol Oncol 2004;93:107–11.
50. Khoury-Collado F, Abu-Rustum NR. Lymphatic mapping in endometrial cancer: a literature review of current techniques and results. Int J Gynecol Cancer. 2008 Nov-Dec;18(6):1163-8.
51. Land R, Herod J, Moskovic E, King M, Sohaib SA, Trott P et al (2006) Routine computerized tomography scanning, groin ultrasound with or without fine needle aspiration cytology in the surgical management of primary squamous cell carcinoma of the vulva. Int J Gynecol Cancer 16:312–317
52. Lécuru F, Bats AS, Faraggi M. Sentinel node of endometrial cancer after hysteroscopic injection. Gynecol Oncol. 2009 May;113(2):296-7
53. LeCuru F, Mathevet P, Querleu D, et al. Bilateral negative sentinel nodes accurately predict absence of lymph node metastasis in early cervical cancer: results of the SENTICOL study. J Clin Oncol 2011;29:1686–91.
54. Lee HS, Kim MA, Yang HK, Lee BL, Kim WH. Prognostic implication of isolated tumor cells and micrometastases in regional lymph nodes of gastric cancer. World J Gastroenterol 2005;11:5920–5.
55. Lentz SE, Muderspach LE, Felix JC, Ye W, Groshen S, Amezuca CA. Identification of micrometastases in histologically negative nodes of early-stage cervical cancer patients. Obstet Gynecol 2004;103:1204–10.
56. Levenback C, Coleman RL, Burke TW, Bodurka-Bevers D, Wolf JK, Gershenson DM. Intraoperative lymphatic mapping and sentinel node identification with blue dye in patients with vulvar cancer. Gynecol Oncol 2001;83(2):276–81.
57. Levenback C, Coleman RL, Burke TW, et al. Lymphatic mapping and sentinel node identification in patients with cervix cancer undergoing radical hysterectomy and pelvic lymphadenectomy. J Clin Oncol 2002;20:688–93.
58. Lewin SN, Herzog TJ, Barrena Medel NI, Deutsch I, Burke WM, Sun X, Wright JD. Comparative performance of the 2009 international Federation of gynecology and obstetrics' staging system for uterine corpus cancer. Obstet Gynecol. 2010 Nov;116(5):1141-9.
59. Lindell G, Jonsson C, Ehrsson RJ, Jacobsson H, Danielsson KG, Kallstrom BN et al (2010) Evaluation of preoperativelymphoscintigraphy and sentinel node procedure in vulvar cancer. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 152(1):91–95
60. Look KY, Brunetto VL, Clarke-Pearson DL, et al. An analysis of cell type in patients with surgically staged stage IB carcinoma of the cervix: a Gynecologic Oncology Group study. Gynecol Oncol 1996;63:304–11.
61. Louis-Sylvestre C, Evangelista E, Leonard F, Itti E, Meignan M, Paniel BJ (2006) Interpretation of sentinel node identification in vulvar cancer. Gynecol Obstet Fertil 34(9):706–710
62. Lurain JR, Rice BL, Rademaker AW, Poggensee LE, Schink JC, Miller DS. Prognostic factors associated with recurrence in clinical stage I adenocarcinoma of the endometrium. Obstet Gynecol. 1991 Jul;78(1):63-9.
63. Lyman GH, Giuliano AE, Somerfield MR, Benson AB 3rd, Bodurka DC, Burstein HJ, Cochran AJ, Cody HS 3rd, Edge SB, Galper S, Hayman JA, Kim TY, Perkins CL, Podoloff DA, Sivasubramaniam VH, Turner RR, Wahl R, Weaver DL, Wolff AC, Winer EP; American Society of Clinical Oncology. American Society of Clinical Oncology guideline recommendations for sentinel lymph node biopsy in early-stage breast cancer. J Clin Oncol. 2005 Oct 20;23(30):7703-20
64. Maccauro M, Lucignani G, Aliberti G, Villano C, Castellani MR, Solima E, Bombardieri E. Sentinel lymph node detection following the hysteroscopic peritumoural injection of 99mTc-labelled albumin nanocolloid in endometrial cancer. Eur J Nucl Med Mol Imaging. 2005 May;32(5):569-74.
65. Mariani A, Webb MJ, Keeney GL, Haddock MG, Calori G, Podratz KC. Low-risk corpus cancer: is lymphadenectomy or radiotherapy necessary? Am J Obstet Gynecol. 2000 Jun;182(6):1506-19.
66. Mariani A, Webb MJ, Keeney GL, Podratz KC. Routes of lymphatic spread: a study of 112 consecutive patients with endometrial cancer. Gynecol Oncol. 2001 Apr;81(1):100-4.
67. Matsuura Y, Kawagoe T, Toki N, Tanaka M, Kashimura M. Long-standing complications after treatment for cancer of the uterine cervix—clinical significance of medical examination at 5 years after treatment. Int J Gynecol Cancer 2006;16:294–7.
68. May K, Bryant A, Dickinson HO, Kehoe S, Morrison J. Lymphadenectomy for the management of endometrial cancer. Cochrane Database Syst Rev. 2010 Jan 20;(1):CD007585
69. Messerini L, Cianchi F, Cortesini C, Comin CE. Incidence and prognostic significance of occult tumor cells in lymph nodes from patients with stage IIA colorectal Hum Pathol 2006;37:1259–67.
70. Moore RG, DePasquale SE, Steinhoff MM, Gajewski W, Steller M, Noto R et al (2003) Sentinel node identification and the ability to detect metastatic tumor to inguinal lymph nodes in squamous cell cancer of the vulva. Gynecol Oncol 89:475–479
71. Morton DL, Thompson JF, Cochran AJ, Mozzillo N, Elashoff R, Essner R, Nieweg OE, Roses DF, Hoekstra HJ, Karakousis CP, Reintgen DS, Coventry BJ, Glass EC, Wang HJ; MSLT Group. Sentinel-node biopsy or nodal observation in melanoma. N Engl J Med. 2006 Sep 28;355(13):1307-17
72. Nyberg RH, Iivonen M, Parkkinen J, Kuoppala T, Maenpaa JU (2007) Sentinel node and vulvar cancer: a series of 47 patients. Acta Obstet Gynecol Scand 86:615–619
73. Oonk MH, van de Nieuwenhof HP, van der Zee AG, de Hullu JA. Update on the sentinel lymph node procedure in vulvar cancer. Expert Rev Anticancer Ther. 2010 Jan;10(1):61-9
74. Pecorelli S, Zigliani L, Odicino F. Revised FIGO staging for carcinoma of the cervix. Int J Gynaecol Obstet 2009;105:107–8.
75. Perrone AM, Casadio P, Formelli G, Levorato M, Ghi T, Costa S, Meriggiola MC, Pelusi G. Cervical and hysteroscopic injection for identification of sentinel lymph node in endometrial cancer. Gynecol Oncol. 2008 Oct;111(1):62-7.
76. Pickel H, Haas J, Lahousen M. Prognostic factors in cervical cancer. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 1997;71:209–13.
77. Puig-Tintore LM, Ordi J, Vidal-Sicart S, Lejarcegui JA, Torne A, Pahisa J et al (2003) Further data on the usefulness of sentinel lymph node identification and ultrastaging in vulvar squamous cell carcinoma. Gynecol Oncol 88:29–34
78. Ra JH, McMasters KM, Spitz FR. Should all melanoma patients undergo sentinel lymph node biopsy? Curr Opin Oncol 2006;18(2):185–8.
79. Radziszewski J, Kowalewska M, Jedrzejczak T, Kozlowicz-Gudzinska I, Nasierowska-Guttmejer A, Bidzinski K et al (2010) The accuracy of the sentinel lymph node concept in early stage squamous cell vulvar carcinoma. Gynecol Oncol 116(3):473–477
80. Raspagliesi F, Ditto A, Kusamura S, Fontanelli R, Vecchione F, Maccauro M, Solima E. Hysteroscopic injection of tracers in sentinel node detection of endometrial cancer: a feasibility study. Am J Obstet Gynecol. 2004 Aug;191(2):435-9.
81. Rasty G, Hauspy J, Bandarchi B. Assessment of sentinel lymph node in cervical cancer: review of literature. J Clin Pathol. 2009 Dec;62(12):1062-5
82. Rob L, Robova H, Pluta M, Strnad P, Kacirek J, Skapa P et al (2007) Further data on sentinel lymph node mapping in vulvar cancer by blue dye and radiocolloid Tc99. Int J Gynecol Cancer 17:147–153
83. Robova H, Charvat M, Strnad P, Hrehorcak M, Taborska K, Skapa P, Rob L. Lymphatic mapping in endometrial cancer: comparison of hysteroscopic and subserosal injection and the distribution of sentinel lymph nodes. Int J Gynecol Cancer. 2009 Apr;19(3):391-4.
84. Rouzier R, Haddad B, Dubernard G, Dubois P, Paniel BJ. Inguinofemoral dissection for carcinoma of the vulva: effect of modifications of extent and technique on morbidity and survival. J Am Coll Surg 2003;196(3):442–50.
85. Selman TJ, Luesley DM, Acheson N, Khan KS, MannCH(2005)A systematic review of the accuracy of diagnostic tests for inguinal lymph node status in vulvar cancer. Gynecol Oncol 99:206–214
86. Selman TJ, Mann CH, Zamora J, Khan KS. A systematic review of tests for lymph node status in primary endometrial cancer. BMC Womens Health. 2008 May 5;8:8.
87. Seracchioli R, Solfrini S, Mabrouk M, Facchini C, Di Donato N, Manuzzi L, Savelli L, Venturoli S. Controversies in surgical staging of endometrial cancer. Obstet Gynecol Int. 2010;2010:181963
88. Sevin B, Lu Y, Bloch D, et al. Surgically defined prognostic parameters in patients with early cervical carcinoma. A multivariate survival tree analysis. Cancer 1996;78:1438–46.
89. Singh K, Orakwue CO, Honest H, Balogun M, Lopez C, Luesley DM (2006) Accuracy of magnetic resonance imaging of inguinofemoral lymph nodes in vulval cancer. Int J Gynecol Cancer 16:1179–1183
90. Sliutz G, Reinthaller A, Lantzsch T, Mende T, Sinzinger H, Kainz C et al (2002) Lymphatic mapping of sentinel nodes in early vulvar cancer. Gynecol Oncol 84:449–452
91. Sohaib SA, Richards PS, Ind T, Jeyarajah AR, Shepherd JH, Jacobs IJ et al (2002) MR imaging of carcinoma of the vulva. AJR Am J Roentgenol 178:373–377
92. Watari H, Mitamura T, Moriwaki M, Hosaka M, Ohba Y, Sudo S, Todo Y, Takeda M, Ebina Y, Sakuragi N. Survival and failure pattern of patients with endometrial cancer after extensive surgery including systematic pelvic and para-aortic lymphadenectomy followed by adjuvant chemotherapy. Int J Gynecol Cancer. 2009 Dec;19(9):1585-90.
93. Yuan C, Wang P, Lai C, Tsu E, Yen M, Ng H. Recurrence and survival analyses of 1,115 cervical cancer patients treated with radical hysterectomy. Gynecol Obstet Invest 1999;47:127–32.

Χ. Ιαβάτσο

Senior Clinical Fellow, Gynaecological Oncology and Robotic Gynaecology Department, Royal Surrey County Hospital, Guildford, UK

<< Επιστροφή στην λίστα

© BIO | info@biomagazine.gr

Powered by CreativeWorks