A PHP Error was encountered

Severity: Notice

Message: Only variable references should be returned by reference

Filename: core/Common.php

Line Number: 257

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: core/Security.php

Line Number: 188

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: libraries/Session.php

Line Number: 672

BIO Magazine - Καρκίνος του Παγκρέατος: μία σιωπηλή και ασυμπτωματική νόσος Δεκέμβριος 2015
Δεκέμβριος 2015 No38

BIO Health

Καρκίνος του Παγκρέατος: μία σιωπηλή και ασυμπτωματική νόσος
Καρκίνος του Παγκρέατος: μία σιωπηλή και ασυμπτωματική νόσος

Καρκίνος του Παγκρέατος: μία σιωπηλή και ασυμπτωματική νόσος

 

Σύμφωνα με τα δεδομένα πρόσφατης παγκόσμιας έρευνας για τον καρκίνο του παγκρέατος, είναι εξαιρετικά χαμηλό το επίπεδο ενημέρωσης του κοινού για τη νόσο, η οποία αποτελεί την 5η αιτία θανάτου σήμερα, ενώ υπολογίζεται ότι το 2030 θα είναι η 2η αιτία θνησιμότητας. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 60% των συμμετεχόντων στην έρευνα, δε γνώριζαν σχεδόν τίποτα για τον καρκίνο του παγκρέατος.

 

Πρόσφατα, μόλις πριν ένα μήνα, παρουσιάστηκε έρευνα* που διεξήχθη στις ΗΠΑ και την Ευρώπη με τη συμμετοχή περισσότερων από 7.000 ερωτώμενων. Στόχος της έρευνας, ήταν να καταγράψει τον βαθμό ενημέρωσης γύρω από τον παγκρεατικό καρκίνο, το ενδιαφέρον του κοινού για τη νόσο και την ανάγκη για ενίσχυση της έρευνας.

Σύμφωνα με την έρευνα, σε συντριπτικό ποσοστό, 87%, οι ερωτώμενοι αντιμετωπίζουν τον καρκίνο ως ένα σοβαρότατο πρόβλημα για τη δημόσια υγεία, κατατάσσοντάς τον στις πρώτες θέσεις μεταξύ ασθενειών όπως τα καρδιακά επεισόδια, το αλτσχάιμερ, η παχυσαρκία, ο διαβήτης και οι ψυχικές διαταραχές. Σε αναφορές για τους τύπους του καρκίνου που γνωρίζουν, μόλις το 2% των ερωτηθέντων ανέφερε πρώτο τον παγκρεατικό καρκίνο, ενώ σε ποσοστό 37% οι ερωτώμενοι ανέφεραν τον καρκίνο του μαστού και σε ποσοστό 20% τον καρκίνο στον πνεύμονα. Όταν όλοι οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν για τα πολύ χαμηλά ποσοστά επιβίωσης του παγκρεατικού καρκίνου, ποσοστό μεγαλύτερο από 70% δήλωσε πως θα υποστήριζε ιδιαίτερα μια προσπάθεια ενημέρωσης του κοινού, ενώ ποσοστό 50% δήλωσε πρόθυμο να υποστηρίξει ενεργά μια τέτοια προσπάθεια.

Η έρευνα υπογραμμίζει την ανάγκη για μια συντονισμένη προσπάθεια ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης σχετικά με τον παγκρεατικό καρκίνο και την ανάγκη για ενίσχυση της έρευνας. Η ανατροπή των αρνητικών στατιστικών που συνοδεύουν αυτή τη νόσο, είναι μια εξαιρετικά δύσκολη πρόκληση, αλλά αξίζει να σημειωθεί ότι διενεργούνται περισσότερες από 170 διεθνείς κλινικές μελέτες στις οποίες συμμετέχουν 35.000 ασθενείς, για να βρεθούν τρόποι αποτελεσματικής αντιμετώπισης και θεραπείας της νόσου, γεγονός που γεννά αισιοδοξία. Για να προσφέρει ενημέρωση σχετικά με τη νόσο, το biomagzine.gr φιλοξενεί άρθρο των χειρουργών κ.κ. Χρήστου Δερβένη και Ευστράτιου Ζούρου**  οι οποίοι μας δίνουν μία σφαιρική εικόνα της λειτουργίας του παγκρέατος, του καρκίνου του οργάνου, της διάγνωσης, των συμπτωμάτων και του τρόπου αντιμετώπισης της νόσου.

 

 

 

Το πάγκρεας και η λειτουργία του

Το πάγκρεας βρίσκεται πίσω από το στομάχι, τα χωρίζει ο επιπλοϊκός θύλακας, και εκτείνεται σχεδόν εγκάρσια από το δωδεκαδάκτυλο έως το σπλήνα. Πρόκειται για ένα μικτό αδένα, αφού διαθέτει έξω έκκριση, που είναι το παγκρεατικό υγρό, και έσω έκκριση που είναι κυρίως η ινσουλίνη αλλά και το γλουκαγόνο, ενώ παράγει και άλλες ορμόνες, όπως το παγκρεατικό πολυπεπτίδιο και τη σωματοστατίνη. Το παγκρεατικό υγρό εκχέεται στο δωδεκαδάκτυλο και είναι απαραίτητο για την πέψη των πρωτεϊνών, των υδατανθράκων και των λιπών, ενώ η ινσουλίνη και οι άλλες ορμόνες εισέρχονται απευθείας στην αιματική κυκλοφορία και είναι υπεύθυνες κυρίως για τη ρύθμιση του μεταβολισμού των υδατανθράκων.

 

Οι παγκρεατικοί όγκοι

Γενικά, οι παγκρεατικοί όγκοι μπορούν να ταξινομηθούν σε καλοήθεις και κακοήθεις. Επιπλέον, οι όγκοι που απορρέουν από το ενζυμοπαραγωγικό τμήμα του παγκρέατος (εξωκρινές πάγκρεας) διαφοροποιούνται από τους ενδοκρινικούς όγκους (που προκύπτουν από το ορμονοπαραγωγό τμήμα του παγκρέατος).

 

Οι όγκοι με εξωκρινή διαφοροποίηση είναι οι συχνότεροι και ταξινομούνται είτε ως καλοήθεις (ορώδες κυσταδένωμα, βλεννώδες κυσταδένωμα, ενδοπορικό θηλώδες  βλεννώδες αδένωμα και ώριμο τεράτωμα), είτε ως οριακοί/αβέβαιου κακοήθους δυναμικού (βλεννώδης κυστικός όγκος με μέτρια δυσπλασία, ενδοπορικός θηλώδης βλεννώδης όγκος με μέτρια δυσπλασία και συμπαγής ψευδοθηλώδης όγκος), είτε ως κακοήθεις (πορικό αδενοκαρκίνωμα, βλεννώδες κυσταδενοκαρκίνωμα, ορώδες κυσταδενοκαρκίνωμα, ενδοπορικό θηλώδες βλεννώδες καρκίνωμα διηθητικό ή μη, παγκρεατοβλάστωμα και συμπαγές ψευδοθηλώδες καρκίνωμα).

 

Το παγκρεατικό αδενοκαρκίνωμα είναι ο συνηθέστερος κακοήθης όγκος του παγκρέατος. Πρόκειται για έναν από τους πιο επιθετικούς καρκίνους που στην εποχή μας σε πολλές χώρες αποτελεί την 4η κατά σειρά συχνότητας αιτία θανάτου από καρκίνο. Ο όγκος αυτός εμφανίζεται συχνότερα στο αρχικό τμήμα του αδένα, που ονομάζεται κεφαλή του παγκρέατος, και παρατηρείται συνήθως σε ασθενείς άνω των 60 ετών, ενώ η εμφάνισή του σε ηλικίες κάτω των 45 ετών είναι ασυνήθης και συνοδεύεται από θετικό οικογενειακό ιστορικό ή την ύπαρξη γενετικών μεταλλάξεων. Σχετικοί παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη παγκρεατικού καρκίνου αποτελούν το κάπνισμα, η χρόνια παγκρεατίτιδα, ο σακχαρώδης διαβήτης, το κληρονόμικό ιστορικό καθώς και γενετικές διαταραχές.

 

Τα συμπτώματα

Οι ασθενείς με καρκίνο της κεφαλής του παγκρέατος μπορεί να προσέλθουν με ποικιλία συμπτωμάτων. Το συνηθέστερο σύμπτωμα είναι ο αποφρακτικός ίκτερος (κιτρινωπός χρωματισμός του δέρματος και των ματιών) που συνοδεύεται από υπέρχρωση (σκούρο χρώμα) των ούρων, αποχρωματισμό (σχεδόν λευκό χρώμα) των κοπράνων και κνησμό. Άλγος στο επιγάστριο εμφανίζεται σε μεγάλο ποσοστό των ασθενών που σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί συνοδεύεται και από αντανάκλαση στη ράχη. Η αντανάκλαση στην οσφύ συνήθως αποτελεί δυσμενές προγνωστικό κλινικό εύρημα με πτωχή πρόγνωση. Επιπλέον, ο όγκος μπορεί να αποφράξει τον παγκρεατικό πόρο, με αποτέλεσμα τα παραγόμενα πεπτικά ένζυμα να μην φτάνουν στο λεπτό έντερο και ο ασθενής να εμφανίζει διάρροια, μετεωρισμό και απώλεια σωματικού βάρους. Τέλος, ο καρκίνος του παγκρέατος θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σαν μια πιθανή κλινική διάγνωση σε ενήλικους, μη παχύσαρκους ασθενείς με νεοδιαγνωσθέντα σακχαρώδη διαβήτη και αρνητικό οικογενειακό ιστορικό.

 

Η αρχική αξιολόγηση των ασθενών με καρκίνο της κεφαλής του παγκρέατος πρέπει να περιλαμβάνει την εκτίμηση της γενικής τους κατάστασης και τη λήψη πλήρους ιατρικού ιστορικού. Επιπροσθέτως, πρέπει να επισημαίνεται η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού καρκίνου του παγκρέατος ή του μαστού, αφού πρόσφατες εκτιμήσεις δείχνουν πως σε ποσοστό έως και 10% υπάρχει οικογενειακή γενετική βάση. Στις εργαστηριακές εξετάσεις, περιλαμβάνονται η γενική αίματος, η εκτίμηση της ηπατικής βιοχημείας και των χρόνων πήξης, ο προσδιορισμός των επιπέδων αλβουμίνης, για την εκτίμηση της θρέψης και της διατροφικής κατάστασης των ασθενών, όπως επίσης και των τιμών των καρκινικών δεικτών CA 19-9 και CEA.

 

 

 

Μέσα διάγνωσης

Τα κύρια μέσα απεικόνισης, διάγνωσης, σταδιοποίησης και εκτίμησης της εξαιρεσιμότητας των νεοπλασμάτων της κεφαλής του παγκρέατος είναι η Αξονική Τομογραφία (CT) με πρωτόκολλο παγκρέατος, η Μαγνητική Τομογραφία (MRI) σε συνδυασμό αρκετές φορές με τη Μαγνητική Χολαγγειοπαγκρεατογραφία (MRCP), η Ενδοσκοπική Ανάστροφη Χολαγγειοπαγκρεατογραφία (ERCP) και το Ενδοσκοπικό Υπερηχογράφημα (EUS). Η Αξονική Τομογραφία αποτελεί την πρωταρχική μέθοδο απεικόνισης και την πλέον πολύτιμη μελέτη για τη σταδιοποίηση των ασθενών με καρκίνο του παγκρέατος.

 

Με τη διάγνωσή του μόνο το 20-25% των ασθενών είναι υποψήφιο για χειρουργική εξαίρεση. Οι υπόλοιποι ασθενείς έχουν αιματογενή διασπορά της νόσου, συνήθως ηπατικές μεταστάσεις ή τοπικά μη εξαιρέσιμη βλάβη. Επιπλέον, σ’ ένα ποσοστό 20-25% των ασθενών που προεγχειρητικά φαίνεται να έχουν εξαιρέσιμη νόσο, τελικά διεγχειρητικά διαπιστώνεται η αδυναμία  εξαιρεσιμότητας του όγκου.

 

Αντιμετώπιση της νόσου

Με βάση την προεγχειρητική απεικονιστική σταδιοποίηση του αδενοκαρκινώματος της κεφαλής του παγκρέατος οι ασθενείς κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες:

 

1. Χειρουργικά εξαιρέσιμος όγκος. Οι χειρουργικές επιλογές για τη θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου της κεφαλής του παγκρέατος είναι δύο. Η επέμβαση κατά Kausch-Whipple, η οποία περιλαμβάνει την en bloc εκτομή της κεφαλής του παγκρέατος, του δωδεκαδακτύλου, του χοληδόχου πόρου και του περιφερικού τμήματος του στομάχου, και η οποία περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1941. Επίσης, η παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή με διατήρηση του πυλωρού (PPPD) η οποία περιγράφηκε από τους Longmire και Traverso το 1978. Οι δύο αυτές χειρουργικές επεμβάσεις έχει αποδειχθεί μέσα από τυχαιοποιημένες μελέτες και μετα-αναλύσεις ότι έχουν παρόμοια ογκολογικά αποτελέσματα και όμοια ποσοστά μετεγχειρητικής νοσηρότητας.

 

Οι επεμβάσεις παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομής είναι ιδιαίτερα σύνθετες και απαιτούν χειρουργική εμπειρία και υψηλού επιπέδου περιεγχειρητική και μετεγχειρητική φροντίδα. Την τελευταία δεκαετία, τα ποσοστά θνητότητας έχουν μειωθεί σημαντικά και δεν ξεπερνούν το 5% σε εξειδικευμένα κέντρα με μεγάλο όγκο περιστατικών. Αυτό οφείλεται κυρίως στην εξέλιξη των απεικονιστικών μεθόδων στην προεγχειρητική σταδιοποίηση και στην εκτίμηση της εξαιρεσιμότητας της βλάβης, στη βελτίωση της χειρουργικής τεχνικής, στην τεχνολογική εξέλιξη με τα σύγχρονα διαθέσιμα χειρουργικά εργαλεία και στη βελτίωση της περιεγχειρητικής και μετεγχειρητικής παρακολούθησης και φροντίδας των ασθενών. Επιπλέον, φαίνεται ότι η διενέργεια αυτών των άκρως απαιτητικών επεμβάσεων σε κέντρα εξειδικευμένα στη χειρουργική του παγκρέατος βελτίωσε τα ποσοστά αρνητικών ορίων εκτομής και 5ετους επιβίωσης. Ωστόσο, η μετεγχειρητική νοσηρότητα των επεμβάσεων αυτών παραμένει υψηλή, σε ποσοστά που κυμαίνονται μεταξύ 30-50%, με αποτέλεσμα την παρατεταμένη νοσηλεία των ασθενών και την επιβάρυνση των συστημάτων υγείας.

 

Οι σημαντικότερες και συχνότερες μετεγχειρητικές επιπλοκές μετά από μια παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή, οι οποίες σχετίζονται με τη συγκεκριμένη επέμβαση, είναι η διαφυγή από την παγκρεατική αναστόμωση με επακόλουθο τη δημιουργία παγκρεατικού συριγγίου, η μετεγχειρητική αιμορραγία και η καθυστερημένη γαστρική κένωση (DGE). Είναι βεβαίως αυτονόητο πως η χειρουργική του παγκρέατος συνοδεύεται και από άλλες μη ειδικές επιπλοκές όπως οι αναπνευστικές λοιμώξεις, οι επιπλοκές από τη χολοπεπτική και τη γαστροεντερική αναστόμωση (δυσλειτουργία ή ρήξη), η διαπύηση του χειρουργικού τραύματος, ο σακχαρώδης διαβήτης και οι πολυάριθμες εκφράσεις των νεοπλασματικών υποτροπών.

 

Μετά την επέμβαση οι ασθενείς θα πρέπει να παρακολουθούνται τακτικά με φυσική εξέταση, εργαστηριακές και απεικονιστικές εξετάσεις (υπερηχογράφημα, υπολογιστική τομογραφία και μαγνητική τομογραφία). Ο προγραμματισμός αυτών των μεθόδων παρακολούθησης γίνεται από τον υπεύθυνο χειρουργό. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι οι ασθενείς μπορούν να επωφεληθούν από επικουρική (adjuvant) θεραπεία (χημειοθεραπεία) Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι η αφαίρεση του όγκου σε υγιή όρια αποτελεί την κύρια θεραπεία για τους ασθενείς με παγκρεατικό καρκίνο, ενώ η χημειοθεραπεία έχει μόνο ένα περιορισμένο επικουρικό αποτέλεσμα.

2. Οριακά εξαιρέσιμος όγκος: Στην ομάδα αυτή των ασθενών απαιτείται προσεκτική εκτίμηση των προεγχειρητικών απεικονιστικών εξετάσεων από έμπειρο Ακτινολόγο και από Χειρουργό εξειδικευμένο στη Χειρουργική του Παγκρέατος. Εάν τεθεί η  ένδειξη της χειρουργικής παρέμβασης, τότε αυτή πρέπει να διενεργηθεί σε εξειδικευμένα κέντρα γι αυτά τα νοσήματα. Στις μέρες μας, σε αυτή την ομάδα ασθενών συστήνεται από πολλά κέντρα η νέο-επικουρική (neo-adjuvant)      Χημειοθεραπεία (ΧΜΘ) και Ακτινοβολία (ΑΘ) πριν από τη χειρουργική επέμβαση.

 

3. Μη εξαιρέσιμος όγκος (τοπικά προχωρημένος ή με απομακρυσμένες μεταστάσεις): Η πρόγνωση των ασθενών αυτών είναι φτωχή και η μέση επιβίωσή τους κυμαίνεται μεταξύ 6-12 μήνες. Η θεραπεία στην ομάδα των ασθενών αυτών περιλαμβάνει αρχικά τη ΧΜΘ, την ΑΚΘ ή το συνδυασμό τους (ΧΑΘ) και τις παρηγορητικές παρεμβάσεις – επεμβάσεις για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και των επιπλοκών (ενδοσκοπική ή διαδερμική παροχέτευση των χοληφόρων, χειρουργική, ενδοσκοπική ή διαδερμική απονεύρωση του παγκρέατος για την αντιμετώπιση του έντονου άλγους που δεν ανταποκρίνεται στη φαρμακευτική αγωγή κ.α.)

 

Η συνολική επιβίωση μετά τη διάγνωση του καρκίνου της κεφαλής του παγκρέατος κυμαίνεται μεταξύ 18–24 μήνες. Η συνολική 5ετης επιβίωση των ασθενών προσεγγίζει το 5%, ενώ η 5ετης επιβίωση των εξαιρέσιμων κακοήθων βλαβών αγγίζει το 20–25% σε εξειδικευμένα κέντρα. Στο 70–80% όμως των περιπτώσεων αναγνωρίζεται αδυναμία χειρουργικής εξαίρεσης με τη διάγνωση με αποτέλεσμα η μέση επιβίωση να κυμαίνεται μεταξύ 6–12 μήνες.

 

 

 

 

 

*Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη της Celgene, μίας από τις μεγαλύτερες εταιρείες φαρμακευτικής βιοτεχνολογίας παγκοσμίως, της οποίας αποκλειστικός συνεργάτης στην Ελλάδα είναι η Genesis Pharma.

 


Χρήστος Δερβένης MD FRCS, Χειρουργός, Συντονιστής Διευθυντής, Χειρουργικό Τμήμα Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. Ιωνίας - Αγία Όλγα

 

Στρατής Ζούρος, Χειρουργός, Χειρουργικό Τμήμα , Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. Ιωνίας - Αγία Όλγα

Επιμέλεια άρθρου: Ρούλα Σκουρογιάννη

<< Επιστροφή στην λίστα

© BIO | info@biomagazine.gr

Powered by CreativeWorks