A PHP Error was encountered

Severity: Notice

Message: Only variable references should be returned by reference

Filename: core/Common.php

Line Number: 257

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: core/Security.php

Line Number: 188

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /home/biomagaz/cwcms_core/system/core/Exceptions.php:185)

Filename: libraries/Session.php

Line Number: 672

BIO Magazine - Η παιδική παχυσαρκία και η αντιμετώπισή της Δεκέμβριος 2015
Δεκέμβριος 2015 No38

BIO Health

Η παιδική παχυσαρκία και η αντιμετώπισή της
Η παιδική παχυσαρκία και η αντιμετώπισή της

Η παιδική παχυσαρκία και η αντιμετώπισή της

 

Η παχυσαρκία έχει αναγνωρισθεί παγκοσμίως ως μία από τις πιο επικίνδυνες και σοβαρές ασθένειες του 21ου αιώνα, η οποία έχει πλέον αποκτήσει διαστάσεις επιδημίας, καθώς ένας στους δύο Ευρωπαίους είναι υπέρβαρος, ενώ σχεδόν ένας στους τρεις είναι παχύσαρκος.

 

Η παχυσαρκία αποτελεί αναμφισβήτητα την πιο σημαντική διατροφική πάθηση στις ανεπτυγμένες χώρες και μπορεί να επηρεάσει τόσο την ποιότητα όσο και τη διάρκεια της ζωής των πασχόντων, καθώς είναι πλέον επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι σχετίζεται στενά με μια σειρά από σοβαρά προβλήματα υγείας, που μπορούν να οδηγήσουν ακόμα και στο θάνατο. Το 1948, η παχυσαρκία χαρακτηρίσθηκε ως χρόνια νόσος από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο οποίος όρισε την 24η Οκτωβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παχυσαρκίας.

 

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), περίπου 1,6 δισεκατομμύριο άνθρωποι, σε όλο τον κόσμο, άνω των 15 ετών είναι υπέρβαροι και τουλάχιστον 400 εκατομμύρια είναι παχύσαρκοι, ενώ ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τουλάχιστον 20 εκατομμύρια παιδιά εκτιμάται ότι είναι υπέρβαρα. Το ποσοστό των παιδιών που βρίσκεται σε κίνδυνο να γίνουν υπέρβαρα αυξήθηκε από το 4% το 1960 στο 17% το 2003-2004 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρόμοια στοιχεία έχουν παρουσιαστεί και σε άλλες περιοχές και φυσικά στην Ελλάδα . Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, 14εκ παιδιά βρίσκονται πάνω από το φυσιολογικό βάρος, εκ των οποίων τα 3εκ είναι παχύσαρκα. Κάθε χρόνο, επίσης, 400.000 παιδιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται πάνω από το φυσιολογικό βάρος, εκ των οποίων τα 85.000 είναι παχύσαρκα

 

Η παιδική παχυσαρκία έχει επηρεάσει τα παιδιά διαφόρων ηλικιών, εθνικοτήτων και κοινωνικο-οικονομικής κατάστασης. Τα παιδιά πάντως των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων έχουν υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας λόγω της περιορισμένης πρόσβασης σε τρόφιμα υψηλής θρεπτικής αξίας και λόγω του χαμηλότερου μορφωτικού τους επίπεδου. Στο σοβαρό αυτό θέμα αναφέρεται το άρθρο του Δρ. Γεώργιου Αντωνογεώργου, Παιδίατρου, Βιοστατιστικού- Επιδημιολόγου*.

 

Η παιδική και η εφηβική παχυσαρκία αποτελεί μάστιγα για τις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες. Με βάση τη βιβλιογραφία γίνεται φανερό ότι η παιδική παχυσαρκία εμφανίζει αυξανόμενη, τάση τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο. Ιδιαίτερα για τη χώρα μας, τα ευρήματα στις διάφορες μελέτες είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Στην Ελλάδα, η ανάπτυξη του «παχυσαρκιογόνου περιβάλλοντος» οφείλεται πρωτίστως στην υιοθέτηση δυτικού πρότυπου διατροφής, στη γενική μείωση της φυσικής δραστηριότητας και στην αύξηση της καθιστικής ζωής. Ταυτόχρονα, η εξέλιξη στον τομέα της βιομηχανίας τροφίμων, με την κυκλοφορία τροφίμων πλούσιων ενεργειακά με στόχο την αύξηση της κατανάλωσης και τη γευστική ικανοποίηση χωρίς την παροχή θρεπτικών συστατικών και οι αλλαγές στο οικογενειακό, κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον του παιδιού συμπληρώνουν την παραπάνω εικόνα.

 

Παιδική ηλικία και διατροφικές συνήθειες

Η παιδική ηλικία αποτελεί ένα κρίσιμο στάδιο στη ζωή του ανθρώπου, επειδή τότε διαμορφώνονται οι διατροφικές του συνήθειες, καθώς επίσης αναπτύσσονται και υιοθετούνται πρότυπα φυσικής δραστηριότητας, τα οποία διατηρούνται και στην ενήλικη ζωή. Το παχύσαρκο παιδί έχει αυξημένη πιθανότητα να διατηρήσει το αυξημένο βάρος και κατά τη διάρκεια της εφηβείας και να συνεχίσει την ζωή του ως παχύσαρκος ενήλικας, με συνέπεια τον αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρδιαγγειακών νοσημάτων, υπερχοληστερολαιμίας, υπέρτασης και πρώιμης εμφάνισης τύπου 2 σακχαρώδη διαβήτη. Είναι απαραίτητη, λοιπόν, η διερεύνηση των διάφορων διατροφικών συνηθειών, καθώς και των προτύπων φυσικής δραστηριότητας, όπως επίσης και η μελέτη της συσχέτισής τους με την παιδική παχυσαρκία.

 

 

 

Γράφημα 1. Επιπολασμός (%) και τυπική απόκλιση της παχυσαρκίας σε παιδιά ηλικίας από 8 έως 9 ετών σε αγόρια και κορίτσια

 

 

Αιτίες που οδηγούν ένα παιδί να γίνει παχύσαρκο;

Η αιτιολογία της παιδικής παχυσαρκίας είναι σύνθετη, καθώς αποτελεί πολυπαραγοντικό νόσημα, στο οποίο εμπλέκονται τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Ο γενετικός παράγοντας εμπλέκεται σε μικρότερο βαθμό στην αιτιολόγηση της παιδικής παχυσαρκίας, καθώς αν εξαιρεθούν ορισμένα γενετικά νοσήματα όπως το σύνδρομο Prader-Wiili, στα οποία η παχυσαρκία αποτελεί σύμπτωμα, φαίνεται ότι μέχρι στιγμής δεν μπορεί να ενοχοποιηθεί η παρουσία κάποιου ή κάποιων συγκεκριμένων γονιδίων με την εμφάνιση της παιδικής παχυσαρκίας.

Αντίθετα, το περιβάλλον ενοχοποιείται όλο και περισσότερο στην εμφάνισης παχυσαρκίας στην παιδική ηλικία. Οι δύο σημαντικότερες συνιστώσες αφορούν τις διατροφικές συνήθειες και τη φυσική δραστηριότητα.  

 

Ως προς το κομμάτι των διατροφικών συνηθειών, έχουν αναδειχθεί, από τις αντίστοιχες μελέτες, συμπεριφορές που μπορούν να προδιαθέσουν στην εμφάνιση ή τη διατήρηση της παιδικής παχυσαρκίας. Τα παιδιά σχολικής ηλικίας εγκαταλείπουν το πρότυπο της μεσογειακής διατροφής προς όφελος των βιομηχανοποιημένων προϊόντων, τα οποία είναι πλούσια σε θερμίδες και κορεσμένα λιπαρά οξέα και συντελούν στην αύξηση του λίπους στον ανθρώπινο οργανισμό. Η παράλειψη κατανάλωσης πρωινού καθημερινά έχει συσχετισθεί με αυξημένη πιθανότητα παχυσαρκίας.

 

 

Ως προς τη φυσική δραστηριότητα, τα παιδιά παίζουν όλο και λιγότερο τόσο σε εξωτερικούς χώρους όσο και κατά την ώρα του διαλλείματος και του μαθήματος της φυσικής αγωγής στο σχολειό, ενώ έχει διαπιστωθεί δραματική αύξηση των ωρών ενασχόλησης με την τηλεόραση και τον υπολογιστή, καθιστικές δραστηριότητες που συμβάλουν στη μείωση της φυσικής δραστηριότητας και στην αύξηση της παχυσαρκίας. Όλοι οι παραπάνω παράγοντες συμβάλλουν στην επιδημική έκρηξη που έχει πάρει το φαινόμενο της παιδικής παχυσαρκίας, τόσο παγκόσμια όσο και στον ελληνικό χώρο. 

 

Επιρροή κατά την εμβρυική περίοδο

Η περίοδος της εγκυμοσύνης αποτελεί μια χρονική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου που τα τελευταία χρόνια αποτελεί αντικείμενο έντονης έρευνας. Πράγματι, διαφαίνεται ότι πολλές από τις επιδράσεις που έχει εκτεθεί το έμβρυο εκείνη την χρονική περίοδο συσχετίζονται με την εμφάνιση διαφόρων ασθενειών στην μετέπειτα ζωή. Νόσοι όπως, ο σακχαρώδης διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση και η στεφανιαία νόσος θεωρούνται ότι θέτουν την βάση τους κατά την εμβρυική περίοδο. Τελευταίες μελέτες θέτουν και τη βάση της παιδικής παχυσαρκίας κατά την εμβρυική ζωή αλλά και κατά το πρώτο έτος της ζωής. Ιδιαίτερα ο μητρικός θηλασμός και ο αποκλειστικός μητρικός θηλασμός κατά τους πρώτους 6 μήνες ζωής φαίνεται να έχει προστατευτική επίδραση στην εμφάνιση παχυσαρκίας κατά την απώτερη ζωή του ατόμου. Βέβαια, οι ενδείξεις αυτές είναι πρώιμες και χρειάζονται ακόμα περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθούν ποιοι παράγοντες και πώς επιδρούν κατά την εμβρυική, νεογνική και βρεφική περίοδο ζωής.

 

Πότε ένα παιδί είναι πραγματικά παχύσαρκο

Η διάκριση ενός παιδιού σε παιδί φυσιολογικού βάρους, υπέρβαρο ή παχύσαρκο θα πρέπει να γίνει από τον παιδίατρο ή τον διαιτολόγο, καθώς τα παιδιά έχουν διαφορετική κατανομή λίπους από τους ενήλικες, η οποία και μεταβάλλεται καθώς το παιδί μεγαλώνει.

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) είναι το πλέον ευρέως αποδεκτό τυποποιημένο μέτρο εκτίμησης του υπερβάλλοντος βάρους και της παχυσαρκίας για παιδιά μεγαλύτερα των δύο ετών. Ο ΔΜΣ παρέχει ένα κριτήριο της αναλογίας του βάρους ως προς το ύψος και είναι ίσος με το σωματικό βάρος μετρημένο σε κιλά διαιρεμένο με το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα (kg/m2). Στη βιβλιογραφία, έχουν οριστεί διαχωριστικά όρια για τις τιμές του ΔΜΣ, σύμφωνα με τα οποία οι ενήλικες με τιμή ΔΜΣ μεταξύ 25 και 30 kgr/m2 κατηγοριοποιούνται ως υπέρβαροι, ενώ με τιμή ΔΜΣ μεγαλύτερη του 30 kgr/m2 ως παχύσαρκοι.

Σε αντίθεση, όμως, με τους ενήλικες, τα παιδιά αυξάνουν στη διάσταση του ύψους εκτός από του βάρους. Επίσης, οι φυσιολογικές τιμές του ΔΜΣ στην παιδική ηλικία διαφέρουν με την ηλικία και το φύλο. Έχουν επικρατήσει γενικά στη βιβλιογραφία τα παρακάτω διαχωριστικά όρια (cut-offs) και οι χαρακτηρισμοί για το ΔΜΣ των παιδιών και των εφήβων.

  • Λιποβαρές (underweight) – ΔΜΣ < από την 5η εκατοστιαία θέση για το φύλο και την ηλικία
  • Φυσιολογικό σωματικό βάρος (normal weight) – ΔΜΣ μεταξύ της 5ης και της 85ης εκατοστιαίας θέσης για την ηλικία και το φύλο
  • Υπερβάλλον βάρος (overweight) - ΔΜΣ μεταξύ της 85ης και της 95ης εκατοστιαίας θέσης για την ηλικία και το φύλο
  • Παχύσαρκο (obese) – ΔΜΣ > από την 95η εκατοστιαία θέση για την ηλικία και το φύλο
  • Νοσηρά παχύσαρκο – ΔΜΣ > από την 120η εκατοστιαία θέση για το φύλο και την ηλικία (Flegal et al., 2009)

 

 

 

 

Δύο σημαντικοί, επιβαρυντικοί παράγοντες στην πρόκληση της παιδικής παχυσαρκίας: η κακή διατροφή ή η ελλιπής σωματική δραστηριότητα

Η πρόσφατη βιβλιογραφία τονίζει όλο και περισσότερο το ρόλο που έχει η ελλιπής φυσική δραστηριότητα στην πρόκληση της παιδικής παχυσαρκίας, χωρίς βέβαια να υποβαθμίζεται και ο ρόλος των κακών διατροφικών συνηθειών. Φαίνεται ότι παράγοντες, όπως ο περιορισμός που υφίστανται τα παιδιά με τη μείωση των ωρών παιχνιδιού και ελεύθερου χρόνου, η αύξηση του καθημερινού χρόνου ενασχόλησης με βιντεοπαιχνίδια και την τηλεόραση, καθώς επίσης και το βεβαρυμμένο πρόγραμμά μαθημάτων και φροντιστηρίων συμμετέχουν σε σημαντικότερο βαθμό στη συσσώρευση λίπους στον παιδικό οργανισμό. Σημαντικό είναι, όμως, να τονιστεί ότι πολλές από τις καθιστικές συνήθειες των παιδιών συνοδεύονται και με κακές διατροφικές συνήθειες, όπως η κατανάλωση ταχυ-φαγητού (fast-food), αναψυκτικών και γλυκών.

 

Επιπτώσεις της παχυσαρκίας στον παιδικό οργανισμό

Οι επιπτώσεις της παιδική παχυσαρκίας είναι πολλές, με αντίκτυπο τόσο στην παιδική όσο και στην ενήλικο ζωή. Έτσι, παιδιά που είναι παχύσαρκα εμφανίζουν πολύ συχνότερα από τους κανονικού βάρους συνομήλικους τους κλινικά σημαντική υπνική άπνοια, ορθοπαιδικά προβλήματα, όπως την επιφυσιολίσθηση της κεφαλής του μηριαίου οστού και την εμφάνιση καταγμάτων και μυοσκελετικού πόνου, και προβλήματα από το γαστρεντερικό σύστημα, όπως τη λιπώδη διήθηση του ήπατος και την εμφάνιση λίθων στη χοληδόχο κύστη.

 

Σημαντικές, όμως, είναι και οι επιπτώσεις από το ενδοκρινικό σύστημα, καθώς τα παχύσαρκα παιδιά εμφανίζουν συχνότερα διαταραχή ανοχής στη γλυκόζη (προ-διαβητική κατάσταση) καθώς και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Τα παχύσαρκα κορίτσια έχουν μεγαλύτερη κίνδυνο να εμφανίσουν αυξημένη έκκριση ανδρογόνων και συνοδά να αποκτήσουν σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.

Από τις σημαντικότερες απώτερες επιπλοκές της παιδικής παχυσαρκίας είναι η παραμονής και κατά την ενήλικο ζωή. Έχει διαπιστωθεί ότι το 80% των υπέρβαρων ή παχύσαρκων εφήβων συνεχίζουν να παραμένουν παχύσαρκοι στην ενήλικη ζωή τους. ίδια κατάσταση σωματικού βάρους και στην ενήλικη ζωή. Και η παχυσαρκία στον ενήλικα έχει συσχετιθει με την αύξηση στην εμφάνιση νοσημάτων φθοράς όπως η αρτηριακή υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, καρδιαγγειακά νοσήματα και αρκετές μορφές καρκίνου. Αρά ένα παχύσαρκο παιδί και ιδιαίτερα κατά την διάρκεια της εφηβείας του, θέτει πολύ κακές βάσεις για την μετέπειτα συνέχεια εξέλιξή του ως ενήλικας, αυξάνοντας την προδιάθεσή του για την εμφάνιση αρκετών νοσημάτων.

 

Επιπτώσεις της παχυσαρκίας στον ψυχισμό του παιδιού

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις της παιδικής παχυσαρκίας είναι πολλές και συμπεριλαμβάνουν την αποξένωση, διαταραγμένες σχέσεις με τους συνομηλίκους, χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος και κατάθλιψη.

Ο κίνδυνος εμφάνισης ψυχολογικής νοσηρότητας αυξάνεται με την αύξηση της ηλικίας του παιδιού και είναι μεγαλύτερος στα κορίτσια από τα αγόρια. Ιδιαίτερα κατά τα σχολικά χρόνια (ηλικίες μεταξύ 6 και 10 ετών), τα υπέρβαρα και παχύσαρκα παιδιά μπορούν να αντιμετωπίσουν έντονη συμπεριφορά απόρριψης από τους συμμαθητές τους. Στην εφηβεία, η όλη συμπεριφορά αυτή μπορεί να γίνει ακόμα χειρότερη και οι παχύσαρκοι έφηβοι μπορούν να υποστούν εκφοβισμό (bullying) σε μεγάλο βαθμό, καθώς επίσης οι έφηβες υφίστανται αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν αρνητική εικόνα για το σώμα τους, η οποία να παραμείνει μέχρι την ενήλικο ζωή.

Όλα τα παραπάνω έχουν σαν αποτέλεσμα να έχει συσχετισθεί η παιδική παχυσαρκία – ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της εφηβείας- με μειωμένες οικονομικές απολαβές κατά την ενήλικο ζωή, μικρότερα ποσοστά γάμου και υψηλότερα ποσοστά φτώχειας.

            

Πρόληψη και αντιμετώπιση της Π.Π.

Η παιδική παχυσαρκία είναι ένα πολυσύνθετο νόσημα, στην εμφάνιση του οποίου συμμετέχουν -εκτός από ορισμένες μορφές όπου η παχυσαρκία αποτελεί κλινική εκδήλωση- σε σημαντικό βαθμό η ελλιπής φυσική δραστηριότητα και οι κακές διατροφικές συνήθειες.

 

Η αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας ξεκινάει από την πρόληψή της. Και η βασική παρέμβαση για την πρόληψή της ξεκινά μέσα από το σπίτι και από τους ίδιους τους γονείς. Έτσι, θα πρέπει οι ίδιοι οι γονείς να καταναλώνουν υγιεινές τροφές με χαμηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και λιπαρά, να ασκούνται τακτικά και να ενθαρρύνουν το παιδί τους να ακολουθήσει το ίδιο πρότυπο ζωής. Επίσης, θα πρέπει να έχουν υπομονή, να μη δείχνουν εμμονή με τις διατροφικές συνήθειες του παιδιού τους, καθώς μπορεί αυτή η εμμονή τους θα οδηγήσει στα αντίθετα αποτελέσματα. Σημαντικό είναι και να μη χρησιμοποιείται το φαγητό ως μέσο επιβράβευσης ή τιμωρίας.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι κάθε παιδί θα πρέπει να παρακολουθείται ετησίως από παιδίατρο, ο οποίος μέσω των σωματομετρικών μετρήσεων που θα πραγματοποιεί και την εκτίμηση του Δείκτη Μάζας Σώματος, θα είναι σε θέση να διαπιστώσει έγκαιρα αν αρχίζει το παιδί να αποκλίνει από το φυσιολογικό του σωματικό βάρος και να παρέμβει έγκαιρα για την πρόληψή της.

Εάν τελικά το παιδί εμφανίσει παχυσαρκία, η αντιμετώπισή της οφείλει να γίνει από οργανωμένη δομή με τη συμμετοχή παιδιάτρου, διαιτολόγου και ειδικού παιδοψυχολόγου. Στόχοι της αντιμετώπισης είναι αρχικά να εκτιμηθεί η έκταση του προβλήματος και η πιθανή παρουσία νοσημάτων που συσχετίζονται με αυτή, να διαπιστωθούν και να τροποποιηθούν συμπεριφορές στη διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα που να ωθούν στην εμφάνιση της παχυσαρκίας και να αντιμετωπισθεί μακροπρόθεσμα τόσο η ίδια η παχυσαρκία όσο και οι επιπτώσεις της.

Υπάρχουν, όμως, περιορισμένες περιπτώσεις παιδιών που δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν με παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής τους και μπορεί να γίνει χρήση μεθόδων, όπως της βαριατρικής χειρουργικής. Οι περιπτώσεις αυτές, όμως, είναι ελάχιστες και θα πρέπει η απόφαση να λαμβάνεται μετά την εξάντληση όλων των μη παρεμβατικών μεθόδων αντιμετώπισης.

 

 

 

 

 

 

*Δρ. Γεώργιος Αντωνογεώργος, Παιδίατρος, Βιοστατιστικός- Επιδημιολογός, Μετα-διδακτορικός ερευνητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Κλινικός Διευθυντής, I.C.I

 

 

Επιμέλεια άρθρου: Ρούλα Σκουρογιάννη

<< Επιστροφή στην λίστα

© BIO | info@biomagazine.gr

Powered by CreativeWorks